A yw bod yn drawsryweddol yn golygu’n awtomatig eich bod yn isel eich ysbryd? – Stacy Winson

Rhybudd cynnwys: hunan-niweidio, teimladau hunanladdol, hunanladdiad

Dydw i ddim yn anwybodus – rwy’n ymwybodol bod eithriad i’r rheol. Rwy’n siŵr bod rhywun trawsryweddol allan yna wedi llwyddo i gael profiad pontio perffaith a llyfn heb iselder.

Ond pam nad ydwi eto wedi cwrdd â pherson traws arall nad yw wedi cael iselder o ryw fath? Mae 27% o bobl ifanc traws yn y Deyrnas Unedig wedi ceisio lladd eu hunain, ac mae llawer iawn yn cael meddyliau hunanladdol (89%) (Stonewall). Cwestiwn yw pam mae iselder ysbryd mor gyffredin yn y gymuned drawsryweddol?

Ni allaf ond siarad am fy mhrofiadau fy hun; cefais fy magu mewn rhan wledig o Ogledd Cymru, y math o le pe byddech chi wedi bod yn dyst i ddamwain car yr ochr arall i’r pentref o’ch cartref, byddai’ch teulu’n gwybod amdano cyn i chi gyrraedd adref. Problem gyda chymuned mor fach fel honno yw nad yw dod allan yn golygu y byddai’ch teulu’n unig yn gwybod, ond pawb. Roedd anwybodaeth hefyd yn broblem; nid yw cymuned fach yn gwybod fawr ddim am y byd y tu allan heb sôn am y gymuned LHDT. Nid oedd y gair trawsryweddol wedi’i fathu hyd yn oed ac roedd y syniad o newid rhyw yn gysyniad newydd i’r rhan fwyaf o’r gymuned. Roedd dod allan i fy nheulu yn ymddangos yn amhosibl.

Fy unig allanfa oedd ffrind oedd yn deall a’i theulu –

Yn aml byddwn yn cysgu drosodd yn ei thŷ lle byddem yn treulio’r nos yn gwisgo colur ac yn trio dillad.  Fe ddangosodd i mi lefel o gariad a chefnogaeth nad oeddwn i wedi’u derbyn gan neb o’r blaen, ac mae’n fy llenwi â llawenydd bod rhywun mor gefnogol nawr yn rywun alla i ei galw’n chwaer-yng-nghyfraith. Fe wnes i hyd yn oed enwi fy enw canol ar ei hôl fel diolch am yr hyn a wnaeth.

Cymerodd hyd nes i mi fynd i’r brifysgol cyn y gallwn mewn gwirionedd “ddod allan” i grŵp o ffrindiau cefnogol agos. Symudais i lety myfyrwyr er nad oeddwn yn byw ymhell o’r brifysgol er mwyn bod i ffwrdd oddi wrth fy rhieni ac i drosglwyddo yn fy amser fy hun. Byddwn yn aml yn cerdded o amgylch fy fflat mewn sgert neu ffrog er gwaethaf cael un cymar fflat nad oedd yn cymeradwyo’r peth. Roedd fy ffrindiau fflat eraill yn gefnogol iawn ac yn aml byddent yn helpu i’m gwthio i fentro y tu allan yn gwisgo dillad menywod a cholur. Dechreuais fynd ar nosweithiau allan gyda ffrindiau fel y fersiwn fenywaidd ohonof fy hun ‘Stacy’ ond byddai fy ffrindiau’n aml yn fy ngwthio i fynd allan yn ystod y dydd. Y diwrnod cyntaf y gwnes i benderfynu mynd allan yn ystod y dydd, roedd cwpl o ddynion yn bwyta sglodion yn sefyll y tu allan i fan wen yn gweiddi’n uchel “tranny” ac yn chwibanu blaidd arna i … fe gymerodd fisoedd i mi cyn i mi gael yr hyder i ddod allan yn ystod y dydd eto.

Yn y pen draw, fe wnes i dyfu mewn hyder fel ‘Stacy’ ac roeddwn i’n gwybod y byddai’n rhaid i’r amser ddod lle cefais wared ar fy mywyd ‘Gwryw’ a dod yn ‘Stacy’ amser llawn. Roedd y syniad o wneud hyn yn frawychus ac oherwydd rhai ymatebion negyddol a gefais gan rai pobl roeddwn i’n teimlo y byddwn i’n colli fy nheulu trwy ddod allan atynt.

Roeddwn wastad yn ystyried fy hun â naws isel ac iselder ysbryd o bosibl, ond ar y pwynt hwn dechreuais ei deimlo mewn gwirionedd.

Byddwn yn aml yn ystyried lladd fy hun ac yn hunan-niweidio’n rheolaidd. Roeddwn i’n gwybod bod yn rhaid i mi dwyllo fy hun i ddweud wrth fy rhieni am y fi go iawn a dywedais wrth fy mrawd, a oedd eisoes yn gwybod amdanaf, y byddwn yn dweud wrth ein rhieni cyn diwedd mis Tachwedd. Rhoddodd hyn bwysau diangen arna i, ac wrth i ddiwedd mis Tachwedd agosáu tyfodd fy iselder a’m pryder hyd yn oed yn fwy, dechreuais yfed alcohol yn fwy rheolaidd ac yn aml roedd gen i botel o fodca wrth ochr fy ngwely. Un diwrnod, penderfynais na allwn ddweud wrthynt, ond roeddwn hefyd wedi sylweddoli na allwn fod yn “wrywaidd” mwyach felly ceisiais gymryd fy mywyd fy hun. Yn ffodus roedd yn ymgais aflwyddiannus, roedd hi’n ddydd Sadwrn y bore canlynol a byddwn yn mynd i weld fy rhieni bob yn ail ddydd Sul i gael cinio dydd Sul a dal i fyny. Treuliais y diwrnod yn ystyried a ddylwn “orffen fy hun off” neu ddweud wrth fy rhieni a dois i sylweddoli pe bawn yn dod allan at fy rhieni ac na fyddent yn fy nerbyn, y gallwn ladd fy hun beth bynnag. Gofynnais i ychydig o ffrindiau ddod draw i dystio imi ddweud wrth fy mam dros y ffôn bod angen i mi ddweud rhywbeth wrthi yfory, dros ginio dydd Sul.

Roeddwn i angen iddyn nhw fod yn dyst iddo fel y byddai’n rhoi pwysau arna i i ddweud wrth fy mam bod angen i mi ddweud rhywbeth wrthi, a fyddai yn ei dro yn rhoi pwysau arna i i ddod allan go iawn wrth fy mam a nhad pan fyddwn i’n eu gweld. Yn dilyn yr alwad ffôn, fe wnes i fyrstio i ddagrau gan feddwl fy mod i wedi llofnodi fy nedfryd marwolaeth fy hun. Ffoniais ffrind arall a threfnu iddo roi lifft i mi yn ôl i’r fflat pe na byddai fy rhieni yn ‘approvio’ o’r hyn y byddwn i’n ei ddweud wrthynt.

Ond roeddwn hefyd eisiau credu bod posibilrwydd y byddent yn ei dderbyn a trefnais gyda ffrind arall i wneud y diwrnod canlynol yn fy niwrnod cyntaf o fod yn Stacy, lle byddem yn mynd i siopa dillad i mi, cael torri fy ngwallt a siapio a chwyro ein haeliau.

Daeth y diwrnod, y 1af o Ragfyr 2013.

Cododd fy mam fi gan wybod bod gen i “rywbeth” i’w ddweud wrthi, rhoddodd siocled i mi (roeddwn i’n rhy nerfus i’w fwyta) a dywedodd wrthyf y byddai popeth yn iawn. Fe gyrhaeddon ni dŷ fy rhieni, eistedd wrth y bwrdd a cheisiais siarad yn nerfus. Soniais yn gyntaf sut roeddwn i wedi gweld seiciatrydd am hyn a sut rydw i wedi gwybod ers blynyddoedd felly nid yw’n “gyfnod” ac yna dywedais wrthyn nhw fy mod i’n drawsrywiol (term sydd wedi dyddio, ond nid oedd y term trawsryweddol wedi cael ei fathu eto) . Yr ymateb oedd “Beth yw un ohonyn nhw?” Felly, roedd yn rhaid i mi egluro fy mod i am gael gweithdrefnau llawfeddygol i ddod yn fenyw. Roedd yr ymateb yn gymysg, dywedon nhw y bydden nhw’n fy nghefnogi ni waeth beth ond yn mynd i’w chael hi’n anodd fy nerbyn fel merch. Er bod hyn yn wir, dros amser daethant i’m derbyn, ac yn awr mae meddwl amdana i fel unrhyw beth heblaw benywaidd yn fwy dieithr iddynt na mi yn dod allan i ddechrau.

Ond ni ddaeth hyn â’m iselder i ben. Y broblem gyda bod yn drawsryweddol yw eich bod yn cael eich hun yn ceisio cuddio eich ‘male-ness’ a all eich gwaethygu a’ch cythruddo. Ar y dyddiau hynny lle rydych yn teimlo fel pe baech yn edrych fel dyn, rydych chi bob amser yn ofni eich adlewyrchiad eich hun ac ni allwch fyth edrych arnoch chi’ch hun yn noeth. Mae gennych yr angen mewnol hwn i newid popeth y gallwch chi amdanoch chi’ch hun, a chaiff ei atgyfnerthu ymhellach gan ymatebion y cyhoedd. Yn aml, byddwn yn cerdded i lawr y stryd ac yn cael cymaint o bobl yn syllu arnaf, ambell un yn fy wynebu.

  • Dyn wyt ti, onid wyt ti”
  • “Rydych chi’n dweud eich bod yn fenyw, ond beth mae’n ei ddweud ar eich tystysgrif geni!”
  • “Tranny!”
  • “Rydych chi’n gosod esiampl wael i’n plant”
  • “Wierdo”
  • “Freak”
  • “Os oes gennych bidyn, dim ond bod yn ddyn! Pam fod hynny mor anodd! ”
  • “Felly os gallwch chi uniaethu fel menyw, a gaf i uniaethu fel ci?”
  • “O fy Nuw! Edrychwch, dyna ddyn! HA HA HA ”

Mae’r ymateb gan y cyhoedd yn gwneud pethau’n anoddach a cynyddodd y lefel o iselder a phryder a gefais, ceisiais gwnsela yn y pen draw a chefais fy rhoi ar wrthiselyddion. Yr hyn sydd ddim yn helpu hefyd yw’r broses rwystredig i gleifion Trawsryweddol Cymreig gael y llawdriniaethau hyn sy’n newid bywyd. Mae’r ffaith ein bod ni’n Gymraeg yn golygu bod yn rhaid i ni fynd trwy gamau ychwanegol i dderbyn unrhyw driniaeth, a hyd y rhestrau aros a’r broses rwystredig yn golygu ei bod hi’n anodd cael y driniaeth rydyn ni wir yn ei haeddu. Fy hun, rwyf wedi bod ar system y GIG ers chwe blynedd ac yn dal heb gael fy rhoi ar y rhestr aros am lawdriniaeth.

Sy’n arwain at y rheswm fod bywyd mor anodd i bobl draws, a pham mae cymaint yn cyflawni hunanladdiad neu o leiaf â meddyliau hunanladdol.

Ond nid yw hynny’n golygu bod yn rhaid i ni fyw bywyd o iselder; rwyf wedi cael fy llusgo allan o ddyfnderoedd iselder. Mae fy mhryder wedi diflannu – er fy mod yn dueddol o gael pyliau o banig, nid wyf wedi cael un ers blynyddoedd bellach ac mae fy agwedd gyffredinol at fywyd yn llawer hapusach. Daeth fy solet o dderbyn, deall, cymuned ac yn olaf peidio â gofalu am farn pobl eraill.

Blwyddyn dwythaf, cwrddais â dynes fendigedig, dechreuon ni deitio – y ddwy ohonom yn bobol ag iselder. Fe ddangosodd i mi y gallaf ddod o hyd i gariad er fy mod yn drawsryweddol, y bydd pobl yn fy nerbyn a chyda’r gymuned iawn y tu ôl i mi y gallwn gyflawni unrhyw beth. Yn anffodus fe wnaethon ni dorri i fyny ond yn parhau i fod yn ffrindiau gwych ac yn cefnogi ein gilydd pryd bynnag y mae ei angen arnom. Er fy mod yn dal i gael trafferth gyda fy nhrosglwyddo, rwy’n parhau i fod yn optimistaidd ac yn gwybod, er y gall gymryd ychydig o amser, fi fydd y gwir fi rhyw dydd. Rwy’n ymladd barn pobl gyda chymorth y gymuned LHDT ac yn dechrau gwrando mwy ar y bobl sy’n fy nerbyn na’r ychydig sy’n dymuno fy sarhau.

Ac i’r rhai sy’n dal i fod yn amheus ynghylch pobl drawsryweddol mae hyn yn dod o anwybodaeth. Mae llawer yn credu fod bod yn drawsryweddol yn ddewis ac mai deffro wnes i un diwrnod a dweud, “Rydw i wedi gorffen bod yn ddyn, byddaf yn ceisio bod yn fenyw am gyfnod”. Ond mae tystiolaeth wyddonol ar drawsryweddiaeth nad penderfyniad syml yn unig mohono. Mae cyfeiriadau Bill Nye yn ei sioe Netflix, The Sexual Spectrum, yn dangos, er ein bod ni’n cael ein dysgu i weld Gwryw a Benyw yn ddeuaidd, nid yw mor syml â hynny, rydyn ni wedi arfer â’r syniad bod y cromosom XY ar gyfer dynion a XX ar gyfer menywod ond mae yna lawer mwy o gyfuniadau na dim ond y rheini. Mae yna bobl â XXY, XXXY ac ati. Mae rhagdybiaeth ar wahaniaethau rhywiol yr organau cenhedlu a sut mae’n digwydd ar wahân i rai’r ymennydd a thystiolaeth bod ymennydd person trawsryweddol yn debyg i’r rhyw y maent yn ei adnabod fel.

Rwy’n credu ei bod hi’n bwysig cofio, beth bynnag fydd bywyd yn taflu atoch chi, ei fod yn gwella mewn gwirionedd.

Cadwch yn agos at eich ffrindiau a’r rhai sydd eisiau eich cefnogi chi. Dewch o hyd i gymuned sy’n eich derbyn chi a dywedwch wrth bawb sy’n gwrthwynebu pwy ydych chi mai dyma’r gwir chi ac na fydd unrhyw beth yn eich atal rhag bod yn pwy ydych chi go iawn. Dysgwch nhw am wyddoniaeth trawsryweddiaeth ac i roi’r gorau i fod mor anwybodus.

Stacy Winson


Darllen rhagor:

image_pdfPDFimage_printArgraffu
Rhannu

Gadael Ymateb