Mudandod dethol

Anhwylder gorbryder difrifol yw mudandod dethol lle nad yw person yn gallu siarad mewn sefyllfaoedd cymdeithasol penodol, megis â chyd-ddisgyblion yn yr ysgol neu â pherthnasau nad ydynt yn gweld yn aml iawn.

Nid yw plentyn nac oedolyn â mudandod dethol yn gwrthod nac yn dewis peidio siarad ar adegau penodol; yn llythrennol nid ydynt yn gallu siarad.

Mae’r disgwyliad i siarad â phobl benodol yn achosi iddynt rewi ac yn sbarduno teimladau o banig, ac mae siarad yn amhosibl.

Gydag amser, bydd y person yn dysgu i ragweld y sefyllfaoedd sy’n pryfocio’r ymateb hwn cyn iddynt ddigwydd a byddant yn gwneud popeth y gallant i’w hosgoi.   

Fodd bynnag, mae pobl â mudandod dethol yn gallu siarad yn rhydd â phobl benodol, megis teulu a ffrindiau agos, pan nad oes rhywun arall o gwmpas i achosi iddynt rewi. 


Arwyddion o fudandod dethol

Mae mudandod dethol fel arfer yn dechrau yn ystod plentyndod cynnar, rhwng 2 a 4 oed. Yn aml sylwir arno pan mae’r plentyn yn dechrau rhyngweithio â phobl tu allan i’r teulu, megis pan maent yn dechrau meithrin neu ysgol.

Y brif arwydd rybuddiol yw’r gwahaniaeth amlwg yng ngallu’r plentyn i gysylltu â phobl wahanol. Gall hyn ymddangos fel llonyddwch sydyn a mynegiad wyneb wedi rhewi pan mae disgwyl iddynt siarad â rhywun tu allan i’w man cyfforddus.

Efallai y byddant yn osgoi cyswllt llygad ac yn ymddangos yn: 

  • nerfus, annifyr neu’n chwithig yn gymdeithasol
  • anghwrtais, dim diddordeb neu’n bwdlyd
  • ymlynol
  • swil ac yn encilgar
  • anystwyth, dan straen
  • ystyfnig neu’n flin, cael pyliau o dymer drwg pan maent yn cyrraedd adref o’r ysgol, neu’n mynd yn flin pan mae eu rhieni yn gofyn cwestiynau iddynt 

Beth sy’n achosi mudandod dethol

Mae arbenigwyr yn cyfeirio at fudandod dethol fel ofn (ffobia) siarad â rai pobl. Nid yw’r achos o hyd yn amlwg, ond mae’n wyddys ei fod yn gysylltiedig â gorbryder.

Fel arfer bydd gan y plentyn duedd o fod yn orbryderus ac yn cael trafferth gwneud digwyddiadau bob dydd.


Gwneud diagnosis o fudandod dethol

Os nad yw’n cael ei drin, gall mudandod dethol arwain at ynysu, hunan-hyder isel ac anhwylder gorbryder cymdeithasol. Gall barhau i’r arddegau a thu hwnt os nad yw’n cael ei reoli. 


Diagnosis mewn plant

Gall plentyn oresgyn mudandod dethol yn llwyddiannus os oes diagnosis yn cael ei wneud yn gynnar.

Mae’n bwysig i fudandod dethol gael ei adnabod yn gynnar gan deuluoedd ac ysgolion er mwyn iddynt gydweithio i leihau pryder y plentyn. 

Gallwch gysylltu â chlinig lleferydd ac iaith yn uniongyrchol neu siarad ag ymwelydd iechyd neu Feddyg Teulu fydd yn gallu eich cyfeirio. Peidiwch â derbyn y farn y bydd eich plentyn yn tyfu allan ohono, neu mai “swil yn unig” ydynt.

Efallai bydd plant hŷn hefyd angen gweld arbenigwr iechyd meddwl neu seicolegydd addysg ysgol.


Diagnosis mewn oedolion

Mae’n bosibl y gall oedolion oresgyn mudandod dethol, er efallai y byddant yn parhau i brofi effeithiau seicolegol ac ymarferol o dreulio blynyddoedd heb ryngweithio’n gymdeithasol neu beidio â gallu cyrraedd eu potensial academaidd neu yrfaol. 

Yn ddelfrydol bydd oedolion yn cael eu gweld gan arbenigwr iechyd meddwl gyda mynediad at gefnogaeth gan therapydd lleferydd ac iaith. 


Trin mudandod dethol

Gyda thriniaeth addas, gall y rhan fwyaf o blant oresgyn mudandod dethol. Ond yr hynaf ydynt pan maent yn derbyn diagnosis, yr hiraf fydd y triniaeth yn ei gymryd. 

Bydd effeithiolrwydd triniaeth yn dibynnu ar:

  • pa mor hir mae’r person wedi cael mudandod dethol
  • os oes ganddynt anawsterau cyfathrebu neu ddysgu neu bryderon ychwanegol ai peidio
  • cydweithrediad pawb sydd ynghlwm â’u haddysg a’u bywyd teuluol

Nid yw triniaeth yn ffocysu ar y siarad ei hun, ond yn hytrach ar leihau’r gorbryder sydd ynghlwm â siarad.  

Y mathau o driniaethau mwyaf effeithiol yw therapi gwybyddol ymddygiadol (CBT) a therapi ymddygiadol.


Rhagor o wybodaeth

Rhannu