Beth Ydi Anxiety?

Dwi’n meddwl fod pawb wedi clywed y gair “anxiety” bellach, ella fwy byth ers covid. Ond dwi’n meddwl mai ella ‘chydig iawn sy’n gwybod beth yn union ydi o a fwy na dim beth ydi ei bwrpas o. Ia, er mor sgeri a mae huna yn swnio, fel pob emosiwn arall, mae gan anxiety bwrpas – pwrpas sy’n dyddiol nôl i gyfnod y caveman mae’n debyg.

Gor-bryder ydi anxiety yn Gymraeg ac yn syml mae o yn union be mae’r gair yn ddeud – pryderu gormod neu poeni gormod. Pan rydym yn profi anxiety, yn aml mae emosiynau fel ofn, pryder ac ansicrwydd yn dod gydag o. Mae pawb yn profi rhyw lefel o bryder neu ofn yn ystod eu bywyd boed hynny oherwydd prawf neu cyn cyfweliad. Mae’n medru bod yn ddefnyddiol ar gyfer rhoi hwb a cymhelliant i ni ella stydio neu i drio ein gorau. Y foment mae o’n troi yn broblem ac yn orbryder ydi pan mae’r ofn ‘na yn cymryd drosodd dy fywyd ac mae’n teimlo fel ei fod o’n gwmwl du uwch dy ben ac mae’n rheoli bob dim.

Nôl at y caveman a sut mae anxiety yn bwysig i helpu ein cadw ni’n saff:

Dychmyga dy fod di’n byw yn ystod cyfnod y caveman (fel Fred Flinstone). Mae goroesi yn golygu gorfod lladd a hela er mwyn cael bwyd i chdi a dy deulu neu mets. Wel nid chdi ydi’r unig un sy’n chwilio am “a bite to eat” adeg yma. Mae ‘na greaduriaid mawr sgeri hefyd yn chwilio am the “hottest meat” ar gael ac ella mai chdi ydi’r hot meat yna.

Felly dychmyga – be wti am wneud os wti’n gweld coblyn o anifail mawr yn dod amdanat?

Wel dyma ble mae’r ymateb fight, flight a freeze yn cael ei actifadu. Darn o’r system nerfol yn ein corff sydd yn gofyn i ni ymateb i beth sydd o’n blaenau ni pan rydym yn synhwyro bygythiad. Rhywbeth awtomatig ydi o a does gennym ni ddim rheolaeth drosto. Mae ‘na dri pheth alli di wneud:

1. Ti’n teimlo’n ddewr felly ti’n meddwl “ia, ges i frecwast da bore ma “I can take him on,” a ti’n cwffio efo’r bwystfil (FIGHT).

2. Ella noson cynt roedd na rhyw flaidd ochr arall y bryn yn udo drw nos felly mond riw ddwy awr o gwsg ti ‘di gael felly’n meddwl “hmm na dwim awydd fod yn swpar i hwn” felly’n ei heglu hi ona (FLIGHT).

3. Neu, opsiwn 3, ti’n rhewi a ella’n cuddio (FREEZE).

Ella alli di feddwl am adeg pan mae o’n teimlo fel bod dy gorff di wedi dweud i chdi wneud un o’r tri pheth yma mewn sefyllfa ble ti wedi synhwyro neu feddwl fod yn fygythiad.

Pan mae’r system yma yn cael ei actifadu fel arfer rydym yn profi symptomau corfforol megis:

  • Crynu.

  • Ysfa i redeg i ffwrdd.

  • Crio.

  • Teimlo’n ofnus ac ansicr.

  • Anadl yn rwystredig.

  • Calon yn curo’n gyflym.

  • Llygaid yn mynd yn fawr.

  • Chwysu.

  • Poen yn bol.

  • Meddwl yn rasio neu meddwl yn hollol blanc.

Dyma fideo sydd yn egluro yr ymateb fight, flight a freeze mewn ‘chydig mwy o fanylder:

Felly be ydi ei bwrpas o heddiw? Wel gan fod hwn eisioed yn rhan ohonom mae o yna mewn ffordd i gadw ni’n saff os rydym mewn perygl neu yn meddwl ein bod mewn perygl. Y drwg ydi fod y system yma yn ddibynol ar beth da ni yn ei ddysgu fo i ymateb i a sut i ymateb.

I ddarllen blog Lisa yn ei gyfanrwydd, ewch i: Peth Meddal Di’r Meddwl