Anhwylder Affeithiol Tymhorol (SAD)

tymhorol1Math o iselder sydd yn effeithio ar unigolyn yn ystod tymor neu dymhorau penodol yw Anhwylder Affeithiol Tymhorol (SAD).

Yn draddodiadol, profa’r rheiny sy’n byw ag Anhwylder Affeithiol Tymhorol ddiffyg egni a newid yn eu hwyliau yn ystod misoedd gaeafol.

Mae’r cyflwr hwn yn tueddu i fod fwyaf difrifol rhwng Rhagfyr a Chwefror. Credir bod y cyflwr yn gysylltiedig â’r haul a’r llai o olau dydd sydd yn ystod y gaeaf. Mewn rhai achosion, mae pobl yn profi Anhwylder Affeithiol Tymhorol yn ystod misoedd yr haf.


Profiadau Cyffredin Anhwylder Affeithiol Tymhorol

  • Problemau cysgu (gorgysgu rhan amlaf)
  • Diffyg egni
  • Teimlo’n isel
  • Gorbryder
  • Diffyg ysgogiad
  • Gor-fwyta

(gwybodaeth o seemescotland.org)


dfsdfdfYmdopi gydag Anhwylder Affeithiol Tymhorol

Os oes gennych SAD, efallai y byddwch yn ei chael hi’n anodd deffro ar fore yn y gaeaf, ac yn teimlo’n gysglyd yn ystod y dydd. Efallai y byddwch yn crefu am siocled a bwyd sy’n uchel mewn carbohydradau, fel bara gwyn neu fwydydd llawn siwgr.

Mae SAD yn gwella yn y gwanwyn. Yn wir, mae tua thraean o bobl sydd â SAD yn cael cyfnod o deimlo fod ganddynt fwy o egni na’r arfer yn ystod y gwanwyn a’r haf.


Pa mor gyffredin ydyw?

Bydd y rhan fwyaf ohonom yn teimlo’n wahanol yn ystod y gaeaf gyda symptomau megis teimlo ychydig yn fwy blinedig, cysgu ychydig yn fwy ac efallai magu ychydig o bwysau. Mae’n debyg i aeafgysgu ymhlith anifeiliaid. Os ydy eich symptomau yn ddigon gwael i ymyrryd â’ch bywyd, efallai bod gennych SAD.


Beth sy’n achosi SAD?

Nid ydym yn deall yn iawn beth sy’n achosi SAD, ond mae llai o olau yn y gaeaf i’w weld yn bwysig. Mae hefyd yn fwy cyffredin pan fo’n dywyll yn y gaeaf. Fodd bynnag, mae rhai pobl yn dweud eu bod yn teimlo’n isel yn yr haf yn hytrach na’r gaeaf.


Ymdopi gyda SAD

Gellir trin SAD yn yr un modd ag iselder. Mae triniaeth fel arfer yn cynnwys hunangymorth a newidiadau i’r ffordd o fyw, therapïau siarad a meddyginiaeth gwrthiselder. Mae triniaeth bocs golau hefyd i’w weld yn boblogaidd ac mae ychydig o dystiolaeth i’w cefnogi.


Hunangymorth

Mae rhai symptomau o SAD yn medru arwain at broblemau ychwanegol sy’n gwneud i chi deimlo’n waeth – ‘cylchoedd dieflig’:

  • Os ydy hi’n dywyll ac rydych hi’n teimlo’n flinedig drwy’r amser, mae’n debygol eich bod yn gwneud llai – a gall hyn wneud SAD yn waeth. Ceisiwch gael cymaint o olau naturiol â phosibl. Ewch am dro yn ystod y dydd a pharhau i wneud unrhyw ymarfer corff y byddwch fel arfer yn ei wneud. Atgoffwch eich hun y bydd y dyddiau yn hirach eto yn y gwanwyn.
  • Os ydych chi’n bwyta mwy, efallai y byddwch yn magu gormod o bwysau sy’n gwneud i chi deimlo’n waeth. Atgoffwch eich hun bod y rhan fwyaf o bobl yn magu pwysau yn ystod yr hydref a dechrau’r gaeaf.
  • Gall teimlo’n gysglyd, diffyg awydd a theimlo’n anniddig achosi problemau gartref, gyda’ch ffrindiau, ac yn y gwaith. Gallai teimlo nad ydych chi’n gallu gwneud pethau wneud i chi deimlo dan straen. Dywedwch wrth eich teulu a’ch ffrindiau er mwyn iddynt ddeall beth sy’n digwydd a’ch cefnogi.

Therapi Golau

Y syniad ydy ceisio darparu golau ychwanegol ac i wneud fyny am y diffyg golau dydd yn y gaeaf. Defnyddir “blwch golau.” Mae’n darparu golau ac fel golau’r haul, ond heb y pelydrau uwchfioled, felly nid yw’n niweidiol i’r croen na’r llygaid. Gallai helpu i ddweud wrth yr ymennydd i greu llai o’r hormon melatonin.

Fel arfer defnyddir blwch golau am 30 munud i awr bob diwrnod. Mae’n fwyaf effeithiol os ydych chi’n ei ddefnyddio amser brecwast. Mae therapi golau yn gweithio’n eithaf cyflym. Os fydd yn helpu, bydd y rhan fwyaf o bobl yn sylwi ar ychydig o welliant yn yr wythnos gyntaf.

Yn ffodus, mae unrhyw sgil-effeithiau fel arfer yn ysgafn. Maent yn cynnwys cur pen, teimlo’n gyfoglyd neu weld pethau’n aneglur. Mae’n well peidio â defnyddio blwch golau ar ôl 5pm oherwydd gallai effeithio ar eich cwsg.


Meddyginiaeth

Gallai meddyginiaeth gwrthiselder fod o gymorth gyda SAD. Dylid osgoi unrhyw feddyginiaeth a allai wneud i bobl deimlo’n fwy blinedig a chysglyd, ac felly fel arfer defnyddir meddyginiaeth gwrthiselder SSRI. Mae’r dystiolaeth orau ar gyfer defnyddio sertraline, citalopram neu fluoxetine. Gyda SAD, mae’n gyffredin i ddechrau cymryd meddyginiaeth yn yr hydref tan y gwanwyn. Mae’n bwysig iawn trafod gyda’ch meddyg teulu neu weithiwr iechyd proffesiynol cyn dechrau neu stopio cymryd meddyginiaeth.


Therapi Gwybyddol Ymddygiadol (CBT)

Mae ychydig o dystiolaeth yn profi y gallai CBT helpu gydag iselder yn y gaeaf a’i atal rhag dod yn ôl yn ystod y gaeaf yn y dyfodol. Defnyddir CBT i drin gorbryder ac iselder yn gyffredinol.

Y cam cyntaf fyddai trafod gyda’ch meddyg teulu i weld beth fyddai’r dewis gorau i chi.

(gwybodaeth o RCPSYCH)


Rhagor o wybodaeth


Dolenni eraill


Mae testun y cofnod hwn wedi’i ryddhau dan y drwydded Creative Commons BY-SA 4.0, sy’n eich caniatáu i’w ail-ddefnyddio a’i newid mewn unrhyw ffordd os ydych yn rhoi cydnabyddiaeth ar ffurf dolen i’r dudalen hon, ac yn trwyddedu eich fersiwn ddeilliadol yn yr un modd. Gweler testun y drwydded am ragor o fanylion.

Rhannu