Tara Bethan : Heno

Tara Bethan yn trafod iechyd meddwl, a’i blog, ar Heno (17 Mai 2019) yn ystod Wythnos Iechyd Meddwl





Yoga, Therapi a Siarad – Tara Bethan

(Hawlfraint y llun: Geraint Todd Photography)

Do’n i ddim wedi bwriadu defnyddio y gohebydd a’r bonheddwr, Dewi Llwyd fel Mental Help Therapist rhyw fore Sadwrn yn fy lolfa yn Grangetown nôl ym mis Tachwedd 😬  ond diolch i’w sgiliau holi heb ei ail, ei glust astud, cefnogol, a’r ffaith bod Mam a fi wedi hitio’r karaoke a’r gwin coch ychydig yn rhy galed y noson gynt, dyna a fu.

1 – DWI MOR FALCH!

2 – DIOLCH MR LLWYD 😍  Ma’r cwpwrdd fancy dress yn barod amdana chi 😉

3 – PAM BOD TRAFOD IECHYD MEDDWL DAL YN TABŴ??

Sgwrs “Penblwydd” oedd yr achlysur a’r cwestiwn cyntaf oedd “Hoff Benblwydd?”. Es i ‘mlaen i sôn am fy mhrofiad allan yn India yn troi yn 33 tra yn gwneud cwrs yoga o fis yn hyfforddi i fod yn athrawes a sut oedd y cwrs wedi trawsnewid fy mywyd o le go dywyll i le lle feddylish i i’n hun “dwi’n ok”. Yna daeth y cwestiwn “Fysech chi’n deud felly eich bod wedi dioddef o iselder yn y gorffennol?”. Que therapi sesh!

Do’n i methu CREDU yr ymateb ddoth o’r sgwrs a ddarlledwyd ar fore Sul Rhagfyr y 9fed ar Radio Cymru. Cymaint o gariad, cydymdeimlad, uniaethu a’r gair “dewr” yn popio fyny dros y siop. Dewr? Ond fel ‘na dwi wastad yn siarad?? Gor-rannu os wbeth! Methu cadw dim i fi fy hun! Ond ddim yn gyhoeddus o’r blaen ella?? Doedd y cwestiwn ‘rioed wedi codi neu ro’n i’n meddwl “pwy ‘sa isho clwad am fi a fy shit?”

Siarad a rhannu sydd wedi, ac sydd dal yn tynnu fy mhen i allan o’r cymylau bach tywyll ‘na sy’n ymddangos o dro i dro felly dwi WIR isho trio helpu normaleiddio’r drafodaeth.

Iselder, iechyd meddwl, anxiety, unigrwydd, emosiynau, be bynnag ydi’r pwnc, dwi’n gredwr cryf yn y dywediad “a problem shared is a problem halved.”

Y tro cyntaf ddoish i’n ymwybodol o fy iechyd meddwl oedd rhyw flwyddyn a hanner ‘rôl colli Dad. Roedd y golled yn uffernol ond ddim yn sioc. Ers o’n i’n fach iawn doedd iechyd Dad ddim yn grêt. Roedd o’n 53 pan gafodd o fi a rhwng y pêl- droed, bocsio, reslo a byw yn gyffredinol fel dyn gwyllt o’r coed (ond efo calon fel arth ❤) roedd ei gorff wedi bod drwyddi, ac ar Dachwedd y 12fed 2009, ar ôl trawiad calon, y diwedd a ddaeth 😢 .

Beth oedd yn sioc oedd bywyd ar ei newydd wedd. Ail wampio fy mherthynas gyda Mam, a trio negydu y siwrne o “wella” gyda hi er bod y ddwy ohonom efo syniadau hollol wahanol o sut i ddelio gyda’r daith. Mae galar WIR yn effeithio pobl mewn ffyrdd gwahanol.

O edrych ‘nôl, fel unig blentyn a’r cynta’ o fy gang o ffrindiau i golli rhiant, ro’n i’n unig ac ar goll.

Yn dod o deulu lle doedd NEB yn trafod eu teimladau, Duw a ŵyr sut ydw i wedi troi allan i fod yn gymaint o over sharer! Methu help. A dwi’n teimlo bob dim i’r byw. Gesh i’r enw “The Giant Clitoris” unwaith gan fy ffrind gorjys a hileriys, y berfformwraig (a’r Parchedig) Carys Eleri. Dyna pa mor sensitif ydw i!

Dros y blynyddoedd dwi wedi dysgu technegau a sgiliau i reoli’r tueddiadau diolch i yoga, meditation a therapi (proffesiynol ynghyd â’r sesh Dewi Llwyd).

“Overwhelmed” ydi’r unig air all ddisgrifio sut o’n i’n teimlo ‘nôl yn 2011 yn fuan ar ôl cwblhau saethu a chynhyrchu’r rhaglen ORIG.

Roedd hi’n rollercoaster o ddarganfod gymaint am fywyd Dad gan ei gyd-weithwyr a’i gymdogion, boddi mewn atgofion, ail-fyw ei angladd droeon tra’n dewis a dethol clipiau ohoni i’r rhaglen a dim amser na guide book ar gyfer sut i ddelio hefo’r galar. Ro’n i’n amrwd, exhausted a candryll. Do’n i ddim yn hwyl i fod o fy nghwmpas. So ar ôl dipyn o berswâd, off a fi at y Doctor.

Iselder a nervous exhausion oedd y diagnosis a’r trac mwyaf prydlon oedd antidepressants a gweld sut oedd rheini yn siwtio, ond doedd hyn ddim yn teimlo’n iawn i mi. Roedd y syniad o handio fy meddwl drosodd i dablet yn fy nychryn. Councelling oedd yr opsiwn arall meddai’r doctor, ond roedd y rhestr aros ar yr NHS yn hiiiir.

Felly esh i ar lein i chwilio am therapist breifat. Fyddai’n fythol ddiolchgar bod fy sefyllfa wedi gwneud hyn yn bosib.

Nid yn unig ges i gymorth ar sut i ddelio gyda’r galar a sut i helpu fy hun yn fy sefyllfa ar y pryd, ond fe gododd llwythi o issues eraill oedd wedi bod yn sdyc ynddai ers blynyddoedd. Effaith cael fy mwlio yn yr ysgol, fy mherthynas gyda fy nghorff a bwyd, fy nhueddiad i drio plesho drwy’r amser, gor-feddwl a gorbryder yn enwedig yn fy ngyrfa, effeithiau bod yn blentyn yn tyfu fyny mewn byd llawn oedolion a’r hen ffefryn dwi bellach yn deall sydd yn drafferth i GYMAINT ohono ni…byth teimlo yn “ddigon.’ 😫

Ges i addysg gwbl newydd gan fy therapist, Karen (ma Karen yn LUSH) am y ffordd ma’r meddwl yn ymateb i bethau o ganlyniad i brofiadau o’n gorffennol ni. A thrwy adnabod ein tueddiadau neu ein triggers mae modd i ni gymryd cyfrifoldeb dros ein meddwl a rheoli’r ffordd ‘da ni’n ymateb. MIND BLOWN.

Er bod yr ergyd o golli Dad wedi bod yn siwrne anodd ac afiach ar adegau, o leiaf roedd yna “reswm” pam o’n i’n stryglo. Beth a ddaeth yn y blynyddoedd i ddilyn oedd cyfnodau o deimlo’n “isel” a “tywyll” am ddim rheswm. Roedd hwn bron yn anoddach i’w drin ar y dechrau oherwydd os nad ydan ni’n adnabod gwraidd y broblem, sut ddiawl ma modd ei drwsho?!

Hefyd, pa hawl ‘sgen i i ddisgwyl cymorth neu glust i wrando arna i pan “does dim byd wedi digwydd”?

Ar y pryd ro’n i’n mynd i wersi yoga, yn bennaf i helpu fy nghorff rhag y poenau o ganlyniad i ballet pan yn iau. Rhywbeth corfforol oedd yoga yn fy mhen i. 9 mlynedd yn ddiweddarach, a bellach fel athrawes hatha, ashtanga, yoga beichiog a yoga mam a phlentyn dwi’n deallt yn wahanol. Mae’r Gorllewin YN RONG yn y ffordd mae’n hysbysebu yoga efo merched hot mewn leotards efo’u coesau rownd eu pennau. MAE YOGA I BAWB. Y ffordd fyswn i’n ei ddisgrifio ydi anrheg bach o saib i’r corff a’r meddwl. Mae pawb yn haeddu presant bach a ma pawb yn haeddu saib. DYDYN?!

Mi ddysgais i gymaint o declynnau gwerthfawr yn ystod fy nghwrs yn India ac fe ddaeth llwyth o atgofion yn llifo nôl o fy nghyfnod gyda fy therapist 5 mlynedd ynghynt. Bron fel darnau o jig-so yn plethu at ei gilydd.

Dwi wastad wedi bod yn un i feddwl “reit…dyna ni hwnna di sortio…’mlaen a ni at y peth nesa” ond mewn gwirionedd does dim byd yn para am byth. Felly, nesh i bwcio i fynd nôl at Karen a trio priodi y ddau bwnc at ei gilydd.

Dwi’n caru deallt mwy a mwy am y meddwl a’i ffyrdd ac wedi elwa cymaint dros y blynyddoedd o ymchwil. Dwi hefyd mor falch bod cymaint mwy o gefnogaeth a gwybodaeth allan yna i ni bellach ar ffurf blogs, llyfrau, podcasts ac ati.

Dwi ymhell o fod yn “OK” drwy’r amser ond y prif beth dwi’n cofio rŵan ydi ei bod hi’n ok i beidio bod yn ok ar adegau.

Bod y teimlad ych a fi ‘na ddim yn mynd i bara am byth a bod poeni am y peth neu rhoi hard time fi fy hun ond yn mynd i waethygu’r sefyllfa. Hefyd, er bod meddyginiaeth ddim i fi, dwi’n ‘nabod gymaint o bobl sydd yn elwa’n fawr ohono. Rhannu eich problem ydi’r cam cyntaf. Gyda doctor, ffrind, cyd-weithiwr, unrhyw un.

Mae unigrwydd neu ddioddef mewn tawelwch ond yn gwneud y sefyllfa yn anoddach.

Dwi mor ddiolchgar i meddwl.org am fy ngwahodd i rannu fy mhrofiadau ‘nôl ym mis Rhagfyr llynedd a dwi mor, MOR sori am yr oedi i’w gwblhau!!

5 mis o drio tawelu’r f**cin lleisiau “dwi ddim digon da i sgwennu hwn, fydd o’n crap” sydd ar fai!!

Byddwch yn glên efo’ch hunain,

Cariad mawr,

Tara Bethan 🧡❤ 💚 🧡 💜 💙 💛





“Yoga’n atgoffa fi bo’ fi’n ocê!” – Tara Bethan : BBC Cymru Fyw

Ar ddiwrnod ei phenblwydd, aeth Tara Bethan i sgwrsio gyda Dewi Llwyd ar BBC Radio Cymru am ei phlentyndod prysur ac am ei thatŵ, sydd yn gymorth iddi gadw’i bywyd o dan reolaeth:

“Rhyw dair blynedd yn ôl es i India am fis dros adeg fy mhenblwydd i ddysgu i fod yn hyffordwraig yoga.

Wnaeth y cwrs yoga newid fy mywyd, a newid y ffordd dwi’n sbio ar fywyd. Dwi’n cofio ar ddiwrnod fy mhenblwydd yna, wnes i ddeffro am hanner awr wedi pump y bore, gwneud y dwy awr o wers oedd i gael pob bore, ac wedyn mynd lawr i’r traeth, cael paned o goffi a teimlo fatha’…’Dwi’n ocê!’

Does gen i ddim cywilydd o gwbl cyfaddef bod fi wedi bod yn… ac yn dal i fod yn stryglo gyda cyfnodau isel. Mae bywyd yn gymhleth ac yn anodd ar adegau dydi!

Dwi wedi gweithio lot ar fy hun, a fy meddwl, dros y blynyddoedd, yn enwedig dros y naw mlynedd dwythaf ers marwolaeth fy nhad. Un peth oedd ymdopi a cholli rhiant, peth arall oedd dygymod â bywyd ar ei newydd wedd, a pherthynas newydd gyda Mam, yn enwedig fel unig blentyn”

Darllen rhagor : BBC Cymru Fyw





Ymarferion ioga : FFIT Cymru

Dyma ymarferion ioga y gallwch chi eu gwneud i reoli straen a thawelu’r meddwl.





Ffyrdd Ymarferol o Ymateb i Iselder Ysbryd

Cyn dechrau, ella ddylwn i nodi rhyw fath o disclaimer nad wyf yn therapydd nac yn seicolegydd proffesiynol, nid oes gennyf chwaith gymhwyster yn y maes hwn. Yr hyn a geir isod ydi ffrwyth fy mhrofiad personol yn unig o fyw gydag iselder a gor-bryder clinigol, ac o ymdrechu i ddelio’n llwyddiannus â hwy. Efallai y dylid nodi hefyd mai cyngor ar gyfer unigolion sy’n gwella o gyfnod o iselder clinigol sydd yma; yr adeg hwnnw pan mae pethau wedi sadio ychydig a’ch bod mewn sefyllfa i ymateb yn ymarferol i bwl ychwanegol o iselder neu ansicrwydd.

Dyma rai o’r gweithgareddau ymarferol rwyf i’n eu defnyddio’n rheolaidd ac yn eu ffeindio’n fuddiol:

Cymryd cawod

Mae cymryd cawod yn ffordd hawdd o gymryd mantais o nodweddion llesol dŵr. Os oes gennych gawod yn eich tŷ yna mae gennych uned hydrotherapi bersonol, heb orfod hyd yn oed mynd allan. Dylid cymryd eich amser o dan y gawod a thrio canolbwyntio’n ofalus ar effaith braf y dŵr ar eich corff. Rhowch gyfle i bob rhan o’r corff gael bod o dan y gawod, gan ddechrau efo’ch pen. Gellid hefyd arbrofi efo’r tymheredd, newid o ddŵr cynnes i ddŵr claear cyn gorffen efo dŵr oer, ond nid oes rhaid gwneud hyn yn syth os ydi o yn rhy anodd.

Ysgrifennu

Nid fues ‘rioed yn lawer o un am ysgrifennu a chadw dyddiaduron ond ers i mi fynychu cyrsiau CBT flwyddyn diwethaf – lle yr oedd cadw cofnodion ysgrifenedig yn rhan ohonynt – ‘dwi wedi altro fy agwedd a ‘dwi bellach yn troi’n aml at ysgrifennu pan mae meddyliau a theimladau annymunol yn bygwth fy ngorchfygu. Mi fyddai’n mynd â fy llyfr ‘sgrifennu i bob man rhag ofn i rywbeth annisgwyl godi ei ben. Gellir wedyn roi i lawr ar ddu a gwyn be’ yn union sy’n mynd ymlaen. Dyma fydda i’n trio ei nodi: disgrifiad byr o’r sefyllfa (h.y. lle ydw i?); be’ sy’n mynd trwy fy meddwl; be’ mae’r corff yn ei deimlo (bodily sensations); a sut ydw i’n teimlo (e.e., trist, blin, dryslyd). Does dim angen trio egluro na deall dim; y nod ydi i droi at eich meddyliau a’ch teimladau a’u disgrifio’n ysgrifenedig. Dwi’n ffeindio hyn yn arf defnyddiol yn erbyn gor-bryder a chwymp ysbrydol. Wrth gwrs, dylid gwneud hyn mor fuan â phosib ar ôl sylwi fod pethau yn mynd o chwith achos ni fydd y disgrifio mor gywir yn hwyrach ymlaen.

Mynd am dro

Rhywbeth amlwg efallai, ond sydd yn werth chweil ei nodi er hynny. Ar ôl cyfnod o eistedd neu orwedd yr wyf wedi sylwi fod codi ar fy nhraed ynddo’i hun yn gam cadarnhaol a bod y weithred o godi yn achosi newid cynnil yn y meddwl, newid na fyddai rhywun yn ei gredu munud ynghynt pan yr oedd yn eistedd yn swrth o flaen y teledu. Os oes modd datblygu’r weithred gychwynnol hon drwy groesi rhiniog y tŷ a mynd allan, yna mae rhywun yn cyflawni rhywbeth sylweddol iawn ac yn ymateb yn hynod gadarnhaol i iselder ysbryd.

Rhedeg/Loncian

Ers dechrau’r haf, dwi wedi bod yn gwneud rhyw fath o loncian yn eitha’ rheolaidd. Ar y dechrau roedd ymdrechu i fynd allan yn anodd ac roedd safon a chyflymder y loncian braidd yn wachul a digalon. Ond dysgais yn sydyn, os am ddyfalbarhau, fod rhaid derbyn hyn ac na ddylwn roi gormod o bwysau arna i’n hun na chael disgwyliadau afrealistig. Fesul dipyn, mi ddoth y rhedeg yn haws a mwy naturiol, a bellach rwy’n gyfforddus yn rhedeg ar gyflymder eitha’ cyson. Mantais mawr dyfalbarhau, wrth gwrs, ydi bod rhywun yn magu profiad o effaith llesol gwneud rhywbeth corfforol, mynd allan a’i wneud o, a bod posib pwyso ar y profiad hwnnw ar yr adegau hynny pan y byddwch yn ei chael yn anodd ymlusgo o’r gwely neu’r gadair ac allan o’r tŷ. (Mae hyn yn wir am unrhyw fath o ymarfer corff, wrth reswm.) Mae’n syndod a dweud y gwir pa mor sydyn mae atgof o brofiad positif yn gallu pylu’n y meddwl os nad ydych yn atgyfnerthu’r cof hwnnw drwy ail-wneud ac ail-wneud. Heb os, mi gaiff eich profiadau positif eu sbaddu’n farwaidd gan dreigl amser os nad oes arfer a chysondeb.

Yoga Mindfulness

Yn yr hydref, cwblheais gwrs CBT Mindfulness, ar ôl i’m gweithiwr cefnogol roi fy enw ymlaen amdano. Yn sicr, ni fyddai wedi bod yn rhywbeth y byddwn i wedi mynd amdano fy hun, heb ymyrraeth allanol. Ar y dechrau roedd yn hynod anodd, yn enwedig gan fod therapi grŵp yn rhan annatod ohono. Ond gydag amser fe ddois i ddeall Mindfulness yn well ac i deimlo’n fwy cyfforddus yn gwneud yr ymarferion; dois hyd yn oed i weld budd mewn eistedd mewn cylch efo dieithriaid eraill yn rhannu fy nheimladau – progress am wn i. Erbyn heddiw, ‘dwi’n dal i ymarfer Mindfulness yn gyson, yn ddyddiol bron â bod, a byddwn yn annog unrhyw un i gymryd mantais o gwrs tebyg os oes un ar gael drwy eich NHS lleol. Eniwê, yn ôl i’r erthygl. Yoga syml iawn ydi Yoga Mindfulness, mwy o ymarfer ymestyn ac anadlu ydi o mewn gwirionedd ond gyda’r mantais o gael eich arwain drwyddo gan rywun profiadol, felly delfrydol i ddechreuwyr. Mae yna amryw o ymarferion tebyg ar YouTube, mae’r dewis i chi ffeindio un sy’n eich plesio. Dau enw blaenllaw yn y maes yw Mark Williams a Jon Kabet-Zinn, ac os am brynu CD o ymarferion ewch am un gan un o’r rhain. Gwefan handi am ymarferion Mindfulness am ddim ydi http://www.freemindfulness.org/. Mae dau ymarfer i’w gael yma yr wyf yn eu defnyddio o dro i’w gilydd. Maent yn addas i ddechreuwyr a, gwell fyth, gellir eu gwneud yn gorwedd ar y gwely. Y ddau yw Tension Release (05:46) a Compassionate Breath (11:33). Dyma linc i’r dudalen http://www.freemindfulness.org/download.

Gwaith tŷ

Be’ arall? Peth anodd iawn i’w wneud pan nad ydych yn teimlo yn dda. Ond gweithgaredd gwerth chweil pan mae pethau ychydig yn haws. Yn un peth, mae o’n taro dau dderyn efo’r un garreg; ymarfer corff buddiol ar un llaw ac, ar y llaw arall, yn fodd o gael trefn ar eich amgylchedd. O’m profiad i, y peth pwysig yw symud y weithred yn y meddwl o fod yn orchwyl diflas, beichus i fod yn rhywbeth hwyliog, llesol. Enghraifft fyddai defnyddio’r hŵfer fel rhan o weithgaredd corfforol, megis tra’n dawnsio; y dawnsio a’r symud o gwmpas ydi’r prif ddiben, rhywbeth eilradd ydi’r ffaith fod y carped yn cael once over. Yn yr un modd, pan mae’r canolbwyntio ar effaith braf y dŵr cynnes a’r swigod ar eich dwylo, dydi golchi llestri ddim yn orchwyl mor ddigalon.

Gwrando ar gerddoriaeth

I orffen, gweithred bleserus, hawdd i’w gwneud. Wedi’r cwbl, pwy sy’ ddim yn licio gwrando ar gerddoriaeth? Mae’n rhyfeddol sut all miwsig gyflyru’r meddwl, a rhoi sgŵd fach i’r status quo seicolegol. A lle bynnag yr â’r meddwl, mi wneith y corff, mewn amser, ddilyn. Yn ddelfrydol, dylid defnyddio clustffonau a gwrando ar y miwsig bywioca’, fwya’ hwyliog posib – fedrwch chi adael eich chwaeth uchel-ael wrth y drws! Gewch chi ail-ymuno â’ch chwaeth pan fydd haul yn ôl yn bendant ar fryn.

Iolo

 

Darllen ymhellach:

Ymlacio; meddwl.org

Ymarfer corff; meddwl.org

Hunan-ofal; meddwl.org

Yoga a fi; blog Laura Karadog




Yoga a Fi

Laura Karadog
Laura Karadog

Pan fydda i’n dweud wrth bobl fy mod i’n ymarfer a dysgu yoga, mae’r sgwrs yn aml yn mynd i un o ddau gyfeiriad:

Dwi wastad wedi bod eisiau trio yoga. Dwi wedi clywed ei fod o’n helpu gyda: poen cefn/cwsg/arthritis ayb…

NEU

Allwn i byth wneud yoga. Tydw i ddim digon hyblyg / Dwin rhy hen / Rhy fawr / Rhy brysur / Alla i ddim ymlacio ayyb

Fy ateb i rhif 1 yw “Grêt, dewch!”

Fy ateb i sgwrs rhif 2 yw y gall RHYWUN wneud yoga. I ddefnyddio geiriau’r athro Krishnamacharya, “Os allwch chi anadlu, gallwch wneud yoga”.

Ond i ddeall y datganiad yma, mae’n rhaid i ni ofyn beth felly yw yoga?

Mae yoga yn gallu golygu gwahanol bethau i wahanol bobl. I rai, mae’n system ffitrwydd sy’n cyfuno cryfder a hyblygrwydd. I eraill mae’n ffordd o arafu ac ymlacio. Ond yn ei hanfod, yoga yw’r broses o gwestiynu a dod i ddeall pwy yn union ydym ni. Rydym yn byw mewn cymdeithas sy’n pwysleisio pethau dros bobl, prysurdeb dros lonyddwch, sŵn dros dawelwch. Ac wrth i ni gael ein tynnu gan y llif yn ddyfnach ac yn ddyfnach i mewn i’r anhrefn, rydym yn teimlo’n hunain yn colli rheolaeth, yn mynd ar goll, ac felly’n dechrau chwilio’n daer am bethau i’n gwneud ni’n hapus ac yn gyflawn.

Alcohol, cyffuriau, bwyta, llwgu, gwario, gwglo…

Ond y gwirionedd yw fod yr holl bethau yma yn mynd â ni’n bellach byth i ffwrdd o’r gwir – sef mai oddi mewn i ni’n hunain mae canfod yr atebion. O dan dwrw’r byd ac anhrefn y meddwl, tu hwnt i stiffrwydd ac aflonyddwch y corff, mae heddwch a bodlonrwydd eisoes yn bodoli – os allwn ni ddysgu sut i dawelu a llonyddu digon i’w deimlo.

Des at yoga fel merch ifanc oedd yn chwilio am atebion. Pan oeddwn yn fy mlwyddyn gyntaf yn y coleg, roeddwn yn dioddef o anhwylder bwyta, ac yn teimlo’n gyfan gwbl ar goll. Roeddwn yn defnyddio’r gym yn y coleg bron yn ddyddiol fel ffordd o losgi caloriau, ac un diwrnod penderfynais ddilyn y criw o bobl yr oeddwn yn aml wedi eu gweld yn mynd i ddosbarth yoga yn y ‘stafell ddawns ar brynhawn Llun.

Roeddwn wedi trio mymryn o yoga yn gynt yn fy arddegau, ond heb gael fawr o flas, felly dwn i ddim beth wnaeth fy nenu ar y diwrnod hwnnw. Ond bron o’r cychwyn, wrth i mi ddysgu sut i anadlu go iawn a thrio dilyn yr athro wrth iddo lifo’n ddi-drafferth o un ystum i’r llall, teimlais fy mod i’n union ble roeddwn i fod. A thros y misoedd a’r blynyddoedd nesaf, wrth i mi ddysgu sut i gydbwyso cryfder a hyblygrwydd ar y mat, dysgais hefyd sut i drin fy hun, ac eraill, gyda chariad, caredigrwydd, parch a thiriondeb.

Does gen i ddim amheuaeth fod canfod yoga wedi achub fy mywyd. Ond dydw i ddim yn credu fod yoga, fwy nac unrhywbeth arall, yn bilsen hud. Fel y des i weld yn fy mhractis fy hun ar ambell i bwynt, mae’n hawdd iawn i yoga ac yn enwedig arddulliau cryf a chorfforol o’r practis, i gael eu defnyddio mewn ffyrdd afiach iawn gan bobl sydd yn dioddef o hunan-werth isel. Rwyf wedi profi a gweld dro ar ôl tro y practis yn cael ei ddefnyddio fel teclyn arall i gamdrin ein hunain – e.e. gwthio tu hwnt i ffiniau’r corff a chreu anaf, ymarfer am oriau bob dydd yn obsesiynol. Nid yoga yw hynny.

Y gwir yw nad yw’r yoga i’w ganfod yn yr ystumiau a’r symudiadau, ond yn hytrach yn yr ymwybyddiaeth o pam a sut yr ydym yn ymarfer. Pan y byddwn yn adeiladu ein practis yoga ar sylfaen o hunan werth, tiriondeb a chariad, gallwn ddatblygu perthynas gyda’r practis, a thrwy hynny, ni ein hunain fydd yn ein meithrin a’n cefnogi drwy gydol ein bywydau. Fel mam i ddau o blant ifanc, gwn pa mor anodd y gall hi fod i flaenoriaethu gofal personol, ond gwn hefyd fod hynny’n hanfodol. Wrth i chi drin eich hun gyda chariad a pharch, bydd pawb o’ch cwmpas yn cael budd o hynny.

Ac fel athrawes yoga, dyma’r prif neges yr wyf yn ceisio ei drosglwyddo i ddisgyblion yn fy nosbarthiadau, yn y gobaith y gallant hwythau ddatblygu ymarfer fydd yn eu cryfhau a’u cynnal ac fydd yn eu helpu i ddarganfod yr heddwch a’r bodlonrwydd sydd tu mewn i ni gyd.

Dwi’n sylweddoli fod ‘na risg wrth ‘sgwennu blog gymharol fyr fod pethau’n gallu swnio’n or-syml weithiau, a wir nid dyna fy mwriad yma. Fel dwi’n ei wybod o fy mhrofiad fy hun, dydi problemau iechyd meddwl ddim yn cael eu datrys dros nos.Yn fy achos i, roedd hi’n flynyddoedd tan i mi wir allu dweud fy mod i’n gwbl rhydd o fy anhwylder bwyta – ond mi ydw i, ers blynyddoedd bellach, yn gwbl rhydd.

Na, dyw yoga ddim yn bilsen hyd, ond rwyf yn grediniol fod gan yoga rôl i’w chwarae wrth drin cyflyrau iechyd meddwl (mewn partneriaeth â therapiau confensiynol ac amgen eraill). A gydag arweiniad athro profiadol, ymrwymiad ac amynedd, gallwn weld newidiadau mawr.

 

Laura Karadog

 

Dolenni eraill o ddiddordeb:




ymlacio

ymlacio

Gall ymlacio eich helpu i ofalu am eich lles pan fyddwch chi’n teimlo dan straen neu’n brysur.

Nid oes rhaid i ymlacio gymryd llawer o’ch amser – gall camu i ffwrdd am ychydig funudau o sefyllfa sy’n achosi straen, neu gymryd amser i ffwrdd oddi wrth eich trefn neu feddyliau arferol, rhoi digon o le a phellter i chi deimlo’n fwy llonydd.

Mae awgrymiadau am dechnegau ymlacio ar wefan Mind (Saesneg yn unig) a thudalen ‘Safleoedd Tawelu’ ar wefan Meic Cymru.

(Llun: Ap Cwtsh)


(Llun: Celf Calon)

Traciau ymlacio Cymraeg


 


Ymwybyddiaeth Ofalgar

Dull o ganolbwyntio ein sylw ar y funud honno, sy’n defnyddio technegau fel myfyrdod, anadlu ac ioga yw ymwybyddiaeth ofalgar (Mindfulness). Mae’n ein helpu i ddod yn fwy ymwybodol o’n meddyliau a’n teimladau er mwyn ein rhoi mewn sefyllfa gwell i’w rheoli, yn hytrach na chael ein llethu ganddynt.

Gellir defnyddio ymwybyddiaeth ofalgar fel modd i reoli ein lles a’n iechyd meddwl. Er bod gwaith ymchwil ym maes ymwybyddiaeth ofalgar yn parhau, mae tystiolaeth wedi awgrymu ei fod yn llesol i iechyd a lles: dengys y canlyniadau effeithiau cadarnhaol ar sawl agwedd ar iechyd, gan gynnwys y meddwl, yr ymennydd, y corff, ymddygiad, a pherthnasoedd pobl ag eraill. (darllen rhagor)


(Llun: Celf Calon)

Ap Cwtsh

Mae ap Cwtsh yn cynnwys tair sesiwn myfyrio; un i’r bore, un i’r prynhawn, ac un cyn cysgu.

Mae’r ap hefyd yn cynnwys ‘Llyfr Lles’, sef cyfeiriadur cenedlaethol ar gyfer sesiynau myfyrdod a dosbarthiadau ioga yn Gymraeg.

Gallwch lawrlwytho’r ap am ddim o’r App Store neu Google Play

 


Ioga

(Llun: Celf Calon)

Yn ein byd modern prysur mae llawer o bobl yn ‘gollwng fynd’ i ymarfer ioga – system o athroniaeth yn wreiddiol o’r India. Gall pawb ymarfer ioga waeth beth yw eu hoedran, rhyw neu allu.

Mae ioga’n cynnig cyflwyniad cyfannol i’r corff, y meddwl a’r ysbryd trwy roi’r modd i ni ddelio â heriau dyddiol bywyd. Gall ioga hefyd ategu’r gwyddorau meddygol a’r triniaethau ar gyfer cyflyrau penodol.

Mae’n bosibl mai cael eich denu at ioga ar gyfer iechyd a lles a wnewch, neu eich bod yn chwilio am gymorth i oresgyn cyflwr corfforol penodol. Efallai eich bod angen cymorth i reoli straen, dosbarthiadau ioga ar gyfer beichiogi neu ymarferion arbennig ar gyfer rhai llai abl. Yn eich dosbarth ioga efallai dewch yn ymwybodol o deimlad o wellhad cyffredinol a’r budd sydd i gael o heddwch mewnol. Darllen rhagor (yogaibawb.org)


Ymarferion ioga Ffit Cymru


‘Yoga, Therapi a Siarad’ – Tara Bethan

(Llun: Geraint Todd Photography)

‘Ar y pryd ro’n i’n mynd i wersi yoga, yn bennaf i helpu fy nghorff rhag y poenau o ganlyniad i ballet pan yn iau. Rhywbeth corfforol oedd yoga yn fy mhen i. 9 mlynedd yn ddiweddarach, a bellach fel athrawes hatha, ashtanga, yoga beichiog a yoga mam a phlentyn dwi’n deallt yn wahanol. Mae’r Gorllewin YN RONG yn y ffordd mae’n hysbysebu yoga efo merched hot mewn leotards efo’u coesau rownd eu pennau. MAE YOGA I BAWB. Y ffordd fyswn i’n ei ddisgrifio ydi anrheg bach o saib i’r corff a’r meddwl. Mae pawb yn haeddu presant bach a ma pawb yn haeddu saib. DYDYN?!’ (darllen rhagor)


‘Yoga a Fi’ – Laura Karadog

‘Mae yoga yn gallu golygu gwahanol bethau i wahanol bobl. I rai, mae’n system ffitrwydd sy’n cyfuno cryfder a hyblygrwydd. I eraill mae’n ffordd o arafu ac ymlacio. Ond yn ei hanfod, yoga yw’r broses o gwestiynu a dod i ddeall pwy yn union ydym ni. Rydym yn byw mewn cymdeithas sy’n pwysleisio pethau dros bobl, prysurdeb dros lonyddwch, sŵn dros dawelwch. Ac wrth i ni gael ein tynnu gan y llif yn ddyfnach ac yn ddyfnach i mewn i’r anhrefn, rydym yn teimlo’n hunain yn colli rheolaeth, yn mynd ar goll, ac felly’n dechrau chwilio’n daer am bethau i’n gwneud ni’n hapus ac yn gyflawn.’ (darllen rhagor)




Llyfrau yn ymwneud ag iechyd meddwl


cyfansoddiadau_eisteddfod_genedlaethol_ynys_m_n_2017Arwr – Osian Rhys Jones (Cyfansoddiadau a Beirniadaethau Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 2017)

“Yn llawer o lenyddiaeth yr Oesoedd Canol, ceir y cysyniad o arwr fel unigolyn dewr sydd yn herio, gwrthsefyll a goresgyn amgylchiadau anodd a pheryglus y byd o’i gwmpas. Mae Gari wedi cymryd y darlun hwn a’i osod yn eironig yng nghyd-destun gŵr ifanc yn brwydro â’i enaid ei hun yn ogystal ag â’r gymdeithas y mae’n rhan ohoni.” (o feirniadaeth Emyr Lewis)

Enillodd Osian Rhys y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Môn eleni am awdl sensitif ar y testun ‘Arwr’, sydd yn dilyn hanes gŵr ifanc a’i frwydr yn erbyn iselder dros gyfnod o hanner blwyddyn.

Mwy: gwales.com


getimgut4i2mxfAr fy ngwaethaf – John Stevenson (Gwasg y Bwthyn, Mehefin 2015)

“Dyma stori ryfeddol cyn-ohebydd gwleidyddol BBC Cymru, John Stevenson. Syrthiodd i’r dyfnderoedd ac ailadeiladodd ei fywyd nid unwaith ond deirgwaith. Mae’n adrodd hanes llwyddiannau sylweddol ei yrfa, ei frwydr yn erbyn alcoholiaeth a’i ymrafael â’i rywioldeb.”

Mwy: gwales.com

 


getimg1jdaz13cBlasu – Manon Steffan Ros (Y Lolfa, Mai 2015)

“Wrth edrych yn ôl ar ei bywyd, a’r teulu a’r ffrindiau a fu’n gwmni iddi ar hyd y daith, daw blasau o’r gorffennol i brocio atgofion… Mae’r disgrifiadau o broblemau seicolegol a salwch meddwl ei mam yn ein cyffwrdd i’r byw.”

Mwy: gwales.com

 


Byw gyda chi du – Matthew & Ainsley Johnstone (Y Lolfa, Awst 2019)

“Sut i gadw trefn ar eich bywyd pan mae’r Ci Du gerllaw. Mae Byw gyda Chi Du yn ganllaw y mae’n rhaid i bartneriaid, teulu, ffrindiau a chyd-weithwyr pobl ag iselder ei ddarllen. Mae cyngor ymarferol ynddo am sut i adnabod y symptomau a sut i reoli Ci Du.”

Mwy: ylolfa.com


Byw yn fy Nghroen – gol. Sioned Erin Hughes (Y Lolfa, Mehefin 2019)

“Profiadau dirdynnol 12 o bobl ifanc sydd wedi gorfod brwydro gyda salwch a chyflyrau hir dymor. Mae’r cyfranwyr yn trafod yn fanwl afiechydon meddyliol a chorfforol fel cancr, epilepsi, clefyd Crohn’s, spina bifida, nam ar y golwg, OCD, iselder a gor-bryder.”

Mae’r cyfraniadau yn ymdrin ag iselder, gorbryder ac OCD.

Mwy: gwales.com


Camau cyntaf trwy brofedigaeth – Sue Mayfield (addaswyd / cyfieithwyd gan Gwilym Wyn Roberts) (Cyhoeddiadau’r Gair, Gorffennaf 2019)

“O’r sioc o farwolaeth rhywun agos hyd at wynebu bywyd yn ymarferol wedi hynny, mae Camau Cyntaf trwy Brofedigaeth yn rhoi arweiniad gwerthfawr trwy’r broses o alaru. Bydd yr adrannau defnyddiol ar angladdau, dal ati, cadw’n iach, delio gyda theimladau, sut i gofio’r ymadawedig a mwy yn eich cynorthwyo i ganfod eich ffordd trwy’r galar.”

Mwy: gwales.com


Canllaw Bach Sheldon i Ffobia a Phanig – Kevin Gournay (Y Lolfa, Gorffennaf 2019)

“Mae ffobiâu a phyliau o banig yn difetha bywydau llawer o bobl. Ond mae newid yn bosibl. Gyda’r canllaw bach hwn byddwch yn dysgu sut i oresgyn y gorbryder sydd wrth wraidd y symptomau annifyr hyn, gan ddefnyddio rhaglen hunangymorth effeithiol.

  • deall ofn a gorbryder
  • achosion a thriniaethau
  • diffinio’ch problem
  • dewis eich targedau neu’ch nodau
  • penderfynu ar eich cynllun a’i roi ar waith”

Mwy: gwales.com


Cyflwyniad i ymdopi â galar – Sue Morris (Y Lolfa, Gorffennaf 2019)

“Mae galar yn ymateb naturiol i golled ond mewn rhai achosion gall fod yn llethol, gan eich rhwystro rhag symud ymlaen gyda’ch bywyd, a gall effeithio ar eich gwaith a’ch perthynas ag eraill. Mae’r canllaw hunangymorth hwn yn archwilio’r broses alaru, yn ei hesbonio ac yn amlinellu strategaethau sydd wedi’u profi’n glinigol ac sy’n seiliedig ar therapi ymddygiad gwybyddol (CBT).

• gwybod beth i’w ddisgwyl pan fyddwch yn galaru
• deall yr ymateb corfforol a seicolegol i alar
• strategaethau ymdopi ymarferol i’ch helpu i ddelio â’ch colled.”

Mwy: gwales.com


Cyflwyniad i ymdopi â gorbryder – Lee Brosan a Brenda Hogan (Y Lolfa, Mehefin 2019)

“Mae’n egluro beth yw gorbryder, a sut mae’n gwneud i chi deimlo pan mae tu hwnt i reolaeth neu’n parhau am gyfnodau hir. Bydd yn eich helpu i ddeall eich symptomau ac mae’n ddelfrydol fel strategaeth ymdopi ar y pryd ac fel rhagarweiniad i therapi mwy cyflawn. Byddwch yn dysgu:

  • Sut mae gorbryder yn datblygu
  • Pa symptomau corfforol i gadw llygad amdanyn nhw
  • Sut i adnabod a herio meddyliau sy’n peri gorbryder i chi
  • Dulliau o newid eich ymddygiad er mwyn lleihau’ch teimladau o orbryder”

Mwy: gwales.com


Cyflwyniad i ymdopi ag iselder – Lee Brosan a Brenda Hogan (Y Lolfa, Mehefin 2019)

“Mae’r llyfr rhagarweiniol hwn, gan ymarferwyr profiadol, yn egluro beth yw iselder a sut mae’n gwneud i chi deimlo. Bydd yn eich helpu i ddeall eich symptomau ac mae’n ddelfrydol fel strategaeth ymdopi ar y pryd ac fel rhagarweiniad i therapi mwy cyflawn. Bydd yn eich helpu i ddeall eich symptomau ac mae’n ddelfrydol fel strategaeth ymdopi ar y pryd.

Byddwch yn dysgu:

  • Sut mae iselder yn datblygu a beth sy’n ei gynnal
  • Sut i adnabod a herio meddyliau sy’n cynnal eich iselder
  • Sgiliau datrys problemau a meddwl yn gytbwys”

Mwy: gwales.com


getimgDifa – Dewi Wyn Williams (Atebol, Tachwedd 2015)

“Drama heriol am Salwch Meddwl gan Dewi Wyn Williams, enillydd y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Gar 2014. Drama sy’n cynnig mai trasiedi yw bywyd yn agos, a chomedi yw bywyd o bell. Mae’r drama’n digwydd ym mhen Oswald Pritchard. Mae Os wedi colli ei waith, ac yn ofni colli cariad ei wraig, Mona. Cawn fynd yn ei gwmni i weld ei gyn-fod Peter a’i seiciatrydd Dr King, a chael cipolwg ar ei fywyd priodasol anghonfensiynol wrth iddo bendilio o un emosiwn i’r llall gan gynnig syniadau bachog a difyr am y byd a’i bethau, a hynny mewn iaith rywiog, gref.”

Mwy: gwales.com


Du a Gwyn –  Sioned Erin Hughes (Cyfansoddiadau Eisteddfod yr Urdd Brycheiniog a Maesyfed 2018)

“‘Ei enw fo ydi Du. Dyna dwi’n ei alw fo, be bynnag.’ Iselder yw Du, a rhyw ‘natur mynd a dod’ sydd iddo. Llwydda Melyn i daro’r darllenydd yn ei dalcen gyda’r disgrifiadau o ymweliadau Du, ac mae dyfodiad telynegol Gwyn fel y lloer i oleuo’r noson dywyll yn drawiadol.” (o feirniadaeth Catrin Beard a Lleucu Roberts)

Enillodd Sioned Erin Hughes cystadleuaeth y Goron yn Eisteddfod yr Urdd 2018 gyda sawl darn o ryddiaith. Mae ‘Du a Gwyn’ yn un ohonynt – darn trawiadol sy’n personoli iselder ac yn cyfleu ei bresenoldeb wrth ochr unigolyn.

Mwy: gwales.com


getimgDŵr yn yr Afon – Heiddwen Tomos (Gomer, Awst 2017)

“Dyma nofel ysgytwol sy’n adrodd stori teulu mewn cymuned wledig yng ngorllewin Cymru. Rhedeg ffarm sy’n troedio ffin fregus rhwng llwyddiant a methiant y mae Morgan a’i fab Rhys – mae’r ddau’n anghytuno’n gyson ac yn dannod i’w gilydd am bwy sy’n feistr ar bwy.

Perthynas gymhleth a threisgar sydd gan Rhys a’i ail wraig, Han, er bod Morgan yn ceisio ei gwarchod hi rhag gormod o niwed. Ond beth sydd wrth wraidd y cyfan? Daw llais o’r gorffennol i ddatgelu’r gwead trasig sy’n clymu aelodau’r teulu’n dynn at ei gilydd, a dod â nhw i sefyllfa lle gellid yn hawdd ddatod pob dim yn llwyr.”

Ymdrinnir a nifer o themâu iechyd meddwl yn y nofel hon, gan gynnwys iselder a cholled ac effaith camdriniaeth ddomestig.


Galar a fi –galar-a-fi-esyllt-maelor Esyllt Maelor (gol.) (Y Lolfa, Gorffennaf 2017)

Galaru yw’r ymateb greddfol ar ôl colli rhywun sy’n annwyl. Mae person sy’n galaru yn mynd trwy ystod eang o emosiynau, ac er bod y teimlad o alar yr un peth i bawb, mae’r hiraethu yn gallu effeithio ar bobl mewn gwahanol ffyrdd.

Dyma ymateb 14 o bobl sydd wedi bod trwy’r camau o alaru ar ôl colli brawd, chwaer, ffrind, mab, merch, tad, mam neu gymar. Mae stori pob un yn unigryw ac yn ddirdynnol.”


Gwales – Catrin Dafydd (Y Lolfa, Gorffennaf 2018)getimg.php

“Mae Brynach Yang am orffen popeth. Ac mae’n mynd i’w wneud e. Heno. Ond beth fydd yn digwydd i Gymru wedyn? Mae ymgyrch Gwales ar fin dechrau ar siwrne gythryblus… a Brynach sy’n arwain y chwyldro… Dyma nofel gyffrous a deallus, wedi ei lleoli yng Nghymru y dyfodol agos, gan awdures brofiadol â llais unigryw.”

Mae hanes o broblemau iechyd meddwl ymysg y cymeriadau, gyda chyfeiriadau at hunanladdiad, iselder, sgitsoffrenia a hunan-niweidio.


getimg-3Gyrru drwy storom – gol. Alaw Griffiths (Y Lolfa, Gorffennaf 2015)

“Mae 1 o bob 4 ohonom yn dioddef o salwch meddwl, ac yn y gyfrol arloesol hon cawn hanes profiadau rhai sydd wedi cael eu heffeithio ganddo, trwy gyfrwng eu cerddi, eu llythyrau, eu dyddiaduron a’u hysgrifau. Trafodir y salwch yn gwbl onest, ac er bod y profiadau’n ddirdynnol, gwelir bod gwella a bod yn obeithiol am y dyfodol.”

Mae’r cyfraniadau yn ymdrin ag iselder, iselder ôl-enedigol, alcoholiaeth, seicosis ac anorecsia.

Mwy: gwales.com


‘Hedfan Awyren’, Golygon – Manon Steffan Ros (Y Lolfa, Tachwedd 2017)

“Mae hi wedi deialu’r rhif unwaith neu ddwy, cyn pwyso’r botwm bach i orffen yr alwad cyn iddi ddechrau. Bydd y ddynes yn y dderbynfa yn siŵr o ofyn, yn ôl ei harfer, ‘… pam ydych chi angen gweld y meddyg heddiw?’ Fedr Nia ddim wynebu defnyddio’r hen air trwm yna. Iselder. Byddai’n hawdd ateb y ddynes yn y dderbynfa petai’n dioddef o ‘ffliw’ neu ‘inffecshyn clust’. Dydi iselder ddim yn air i’w ddweud yn uchel.” (darllen rhagor)

Mwy: gwales.com

 


Hwn ydy’r llais, tybad? – Caryl Bryn (Cyhoeddiadau’r Stamp, Ebrill 2019)

“Dyma gasgliad sydd yn chwilio’n barhaus – yn swigod y noson gynt ac yn lludw’r bore wedyn; trwy ffenestri Bangor Uchaf, ar blatfformau trên yn Lerpwl ac ar draethau Gorllewin Cymru. Mae’n gyfrol sydd yn ymdrin yn grefftus â galar, serch ac ieuenctid. Maent yn ddarnau o lenyddiaeth fydd yn aros yn hir yn y cof, ac yn gwneud i ninnau holi, ‘tybad?'”

 


Iechyd a Lles Emosiynol – Tina Rae (Atebol, Medi 2013)

“Defnyddir dulliau wedi’u seilio ar weithgareddau ymarferol er mwyn hyrwyddo datblygiad sgiliau personol a chymdeithasol. Mae’r adnodd yn delio gyda materion difrifol sy’n wynebu myfyrwyr yn eu harddegau heddiw, megis straen, bwlio a delwedd y corff.”

Mwy: gwales.com

 


Lles Emosiynol: Llawlyfr Myfyriwr – Tina Rae (cyfieithwyd gan Glyn Saunders Jones) (Atebol, Medi 2010)

“Mae Lles Emosiynol yn cynnig cyfle i bobl ifanc gymryd cyfrifoldeb am eu lles emosiynol eu hunain mewn byd sy’n newid. Mae’r Llawlyfr Myfyrwyr yn cynnwys adrannau pwrpasol sy’n delio â materion fel: Teimlo’n Dda, Delio â Newid, Delio â Straen, Cymhelliant, Dysgu Gwrando, Delio â Cholled a Phrofedigaeth, Hunananafu, Hunanladdiad, Delio â Dicter, Sgiliau bod yn Hyderus a Phendant, Rheoli Gwrthdaro, Delio â Dylanwad Cyfoedion, Chwilio am Atebion.”

Mwy: gwales.com


9781784613556_300x400Lliwio Cymru a Lliwio’r Chwedlau – Dawn Williams (Y Lolfa, 2016 a 2017)

“Mae seicolegwyr yn honni bod canolbwyntio ar liwio yn cael gwared ar feddyliau negyddol, yn gwella effeithiau straen, yn hwyl diniwed, yn gyfle i fod yn greadigol ac yn gwneud ichi ymlacio o ran y meddwl, y corff a’r enaid.”

Mwy: gwales.com

 


Madi – Dewi Wyn Williams (Atebol, Mawrth 2019)

“Nofel i oedolion a phobl ifanc yw Madi gan yr awdur a’r dramodydd amryddawn, Dewi Wyn Williams. Dyma gyfrol ddirdynnol a chignoeth sy’n adrodd stori merch ifanc sy’n byw gydag anorecsia a bwlimia ac yn cuddio’r salwch.”


getimgplfi2k18Maen nhw’n siarad amdana i – Meic Hughes (Gwasg y Bwthyn, Gorffennaf 2009)

“Mae’r prif gymeriad yn dioddef o sgitsoffrenia. Edrychir ar ei fywyd o’i safbwynt ei hun yn ogystal ag o safbwyntiau pobl eraill, gan gynnwys ei fam, ei chwaer a’i gyd-weithwyr.”

Mwy: gwales.com

 

 


Merch Ar-Lein – Zoe Sugg (addasiad Eiry Miles) (Rily, Hydref 2017)

“Mae cyfrinach gan Penny. Mae hi’n defnyddio ffugenw ar-lein i ysgrifennu blog sy’n gwbl agored am ei holl broblemau â ffrindiau, ysgol, ei theulu gwallgof a’r pyliau panig sy’n dechrau rheoli ei bywyd. Er mwyn ceisio helpu, mae’r teulu’n mynd â hi i Efrog Newydd, lle mae’n cwrdd â Noa, Americanwr ifanc, golygus, ac yn sydyn, mae’r blog yn llawn hanes Penny’n syrthio mewn cariad!”

Mwy: gwales.com

 


il_570xN.1292917369_9ualMili Meddwl – Louise Tribble (2017)

“Mae Mili yr eliffant yn byw yn y presennol. Mae’n defnyddio sgiliau meddwl i ddal pob eiliad ac i helpu eraill drwy ddysgu technegau i adeiladu iechyd meddwl positif. Ymunwch â Mili gyda’ch plant a gallwn adeiladu dyfodol positif gyda’n gilydd.”

Mwy: livespiffy.co.uk

 


Mudo – Cris Dafis (Cyhoeddiadau’r Stamp, Mai 2019)

“Yn 2005, daeth tro mawr ar ei [Cris Dafis] fyd pan foddodd ei gymar, Alex, wrth geisio’i achub yn y môr tra ar wyliau ar ynys Bali. Ymateb i’r brofedigaeth honno y mae cerddi’r pamffled hwn, dros ddegawd yn ddiweddarach. Maen nhw’n dangos nad yw colled o’r fath fyth yn diflannu, a bod ambell golled yn golled am byth. Yng nghanol tristwch, fodd bynnag, daw rhyddhad o dro i dro gan gynnig allwedd i ‘fyd sy’n fwy / na thristwch’.”

Mwy: ystamp.cymru


Popeth yn newid: Canllaw ar brofedigaeth a cholled i bobl ifanc – Ann Atkin (2018)

“Mae ‘Popeth yn Newid’ wedi datblygu o waith uniongyrchol Ann gyda phobl ifanc. Ei dyhead yw helpu pobl ifanc i normaleiddio galar a chyflanwi gwytnwch drwy strategaethau ymdopi effeithiol. Mae ‘Popeth yn Newid’ yn gweithredu fel catalydd ar gyfer sgyrsiau pwysig gyda phobl ifanc, ac yn gofnod defnyddiol i’r person ifanc gyfeirio’n ôl ato yn y dyfodol.”

Mwy: everythingschangingbook.com/cymraeg/


getimgesilvjh7Raslas bach a mawr! – Wynford Ellis Owen (Gwasg Gomer, 2004)

“Hunangofiant poenus a gonest Wynford Elis Owen yn cofnodi helyntion difyr am ei fywyd fel diddanwr ac actor dawnus ac adnabyddus ym myd adloniant plant ac oedolion, ynghyd â’i frwydr hir a dewr i orchfygu alcoholiaeth.”

Mwy: gwales.com

 


Rhyd y Gro – Sian Northey (Gomer, Mawrth 2016)getimg.php

Dyma hanes Efa a Steffan, merch a thad – dieithriaid, i bob pwrpas – sy’n dod i adnabod ei gilydd yn ystod cyfnod dwys ym mywydau’r ddau. Ond mae cymeriadau eraill yn llechu ar y cyrion, rhai arwyddocaol o ieuenctid Steffan.”

O ran cyflyrau iechyd meddwl, dydi Steffan (tad Efa’r prif gymeriad) ddim yn derbyn diagnosis yn y llyfr ond mae’n arddangos symptomau iselder ac mae’n dod yn agos at hunanladdiad. Mae o yn y gorffennol wedi cael ei ddenu tuag at ddyn arall ac mae’n amlwg ei fod methu dygymod â’r ffaith hwnnw. Mae yno hefyd hanes o broblemau iechyd meddwl ymysg y cymeriadau sydd ddim yn fyw ym mhresennol y llyfr ond ceir lot o’u hanes nhw – roedd Carys (mam Efa) wedi lladd ei hun hefyd cyn cyfnod y nofel mewn ffordd.

Mwy: gwales.com


Rhyddhau’r Cranc – Malan Wilkinson (Y Lolfa, Mehefin 2018)

“Atgofion Malan Wilkinson sydd wedi byw gyda phroblemau salwch meddwl ers blynyddoedd. Llyfr dirdynol sy’n dilyn ei phrofiadau yn ceisio ymdopi gyda’i phroblemau a arweiniodd iddi geisio lladd ei hun ond cafodd ei hachub gan ddieithryn a’i gwelodd ar fin neidio dros bont y Borth. Bydd y gyfrol yn dadlennu’n gwbl onest ei phrofiadau mewn ag allan o’r ysbyty, yn mynd o un argyfwng i’r llall, ond bydd hefyd yn obeithiol, gan ddangos sut y llwyddodd i ymdopi diolch i deulu a ffrindiau.”


Roedd gen i gi du – Matthew Johnstone (Y Lolfa, Awst 2019)

“Mae’r ymadrodd Ci Du wedi dod yn enw arall ar y clefyd sy’n taro miliynau o bobl, a nifer o’r rheini’n dioddef yn ddistaw ac mewn cywilydd. Yma, cawn gipolwg teimladwy ar y profiad o fyw gyda Chi Du, gan ein goleuo a’n hysbrydoli yn y pen draw.”

Mwy: ylolfa.com

 


Siarad – Lleucu Roberts (Y Lolfa, Tachwedd 2011)getimggtm7ty64

“Mae’r nofel hon yn mynd i berfedd seicoleg un teulu sydd yn dioddef i’r byw o beidio ‘siarad’ â’i gilydd. Pan fo trychineb yn tarfu ar y byd ac ar fywydau personol, nid ‘siarad’ o anghenraid yw ein hymateb cyntaf, ond mae’n bosib i hyn fynd yn rhy bell, a dyma a gawn yma wrth i ni ddilyn cwymp Mair i grombil iselder.”

Mwy: gwales.com

 


Sut dwi’n teimlo – Maureen Healy (addaswyd gan Elin Meek) (Rily, Medi 2019)

“Mae’r llyfr deniadol hwn yn sbarduno’r meddwl, ac yn llawn awgrymiadau defnyddiol, syniadau a thechnegau ar gyfer helpu plant i adnabod a mynegi eu hemosiynau. Gall teimladau fod yn gymhleth, ac mae dysgu sut i’w mynegi yn sgil y mae’n rhaid ei ddatblygu.”


getimg.phpSyllu ar walia’ – Ffion Dafis (Y Lolfa, Ionawr 2018)

“Mae’r actores adnabyddus Ffion Dafis wedi agor ei chalon am y tro cyntaf am golli ei mam i ganser, am yr hyrddiadau sy’n ei phlagio ac am ei pherthynas gymhleth gydag alcohol. Wrth fentro i dir y drwg mae Ffion Dafis yn siarad yn ddi-flewyn ar dafod am bynciau personol a thabŵ gan gynnwys rhai o gyfnodau anoddaf ei bywyd a’r brwydrau bu’n ei hymladd.”

 


getimg.phpTermau Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc – Delyth Prys (gol.) (Awdurdod Iechyd Gogledd Cymru, Awst 2002)

“Geiriadur termau Cymraeg-Saesneg/Saesneg-Cymraeg hanfodol ar gyfer gweithwyr proffesiynol sy’n ymwneud â maes iechyd meddwl plant ac ieuenctid, gan gynnwys gweithwyr iechyd cymuned a gofal cychwynnol, athrawon ysgol a gweithwyr cymdeithasol.”

Mwy: gwales.com

 


getimg-4Tywyll Heno – Kate Roberts (Gwasg Gee, 1962)

“Stori fer hir am wraig ganol oed, gwraig i weinidog, yng nghanol yr ugeinfed ganrif a ganfu fod amgylchiadau’r oes yn ormod iddi. Yr oedd yn rhy ifanc i fod yn gul ac yn rhy hen i fod yn wamal. Gwraig synhwyrus yn teimlo pob peth i’r byw, yn byw yng nghanol cymdeithas gyffredin ddideimlad. Aeth hynny’n drech na hi am gyfnod, a hanes y cyfnod hwnnw a geir yma. Ond fe ddaeth goleuni. Rhydd hanes ei phrofiadau fel y gwêl hi hwy.”

Mwy: gwales.com


getimgmr6jcx7qUn Nos Ola Leuad – Caradog Pritchard (Y Lolfa, 1961)

“Un peth na ellir ei osgoi wrth ddarllen y nofel yw’r portread sydd ynddi o salwch meddwl y Fam. Dysgwn yn weddol gynnar ei bod yn arfer crïo’n aml heb unrhyw reswm amlwg, a bod y Bachgen wedi dod i arfer â hynny. Dechreuodd edrych ar ei mab yn rhyfedd a rhyw olwg bell, oeraidd ac orffwyll arni. Gellir yn sicr olrhain camau yn hanes ei salwch meddwl a’i effaith annileadwy ar y Bachgen.” (darllen rhagor)

Mwy: gwales.com


Wrth fy nagrau i – Angharad Tomos (Gwasg Carreg Gwalch, Hydref 2007)getimg20wu4wq0

“Nofel afaelgar gan awdures brofiadol. Dyma nofel wedi’i lleoli mewn ysbyty meddwl, sy’n mentro i fyd y ‘nytars’ a’r gwrthodedig, gyda chanlyniadau annisgwyl. Sut mae cymdeithas yn penderfynu pwy sy’n wallgof? Pwy sydd â’r awdurdod i roddi gwragedd mewn ysbyty meddwl? Nofel gredadwy a chyfoethog.”


Y Goeden Gofio – Britta Teckentrup (addasiad gan Ceri Wyn Jones) (Gomer, Medi 2013)

“Stori deimladwy a thyner sy’n dathlu bywyd drwy sôn am farwolaeth. Mae Cadno wedi byw bywyd hir a hapus yn y goedwig, ond mae e wedi blino erbyn hyn. Un diwrnod, mae’n gorwedd yn ei hoff fan ac yn cwympo i gysgu am byth. Cyn bo hir, mae ei holl ffrindiau’n cwrdd yn y fan honno i gofio amdano. Gellir defnyddio’r llyfr wrth roi cymorth i blentyn sy’n gorfod delio â marwolaeth, unigrwydd a thristwch.”

Mwy: gwales.com


Y Goeden Ioga – Leisa Mererid (Gomer, Mai 2019)

“Llyfr stori a llun sy’n cyflwyno symudiadau ioga syml i blant ac oedolion. Hwn yw llyfr annwyl sy’n mynd â ni i fyd natur a chylch bywyd yr hedyn wrth iddo egino a thyfu’n goeden fawr gryf a thyfu dail. Buan iawn daw’r Hydref a’i wynt i chwythu’r hadau ac ail gychwyn ar gylch bywyd natur unwaith eto.”

Mwy: gwales.com