Pwysigrwydd gofal iechyd meddwl yn Gymraeg

manon-elinWrth drafod iechyd meddwl, un o’r pethau pwysicaf yw’r gallu i gyfathrebu’n effeithiol er mwyn mynegi teimladau, meddyliau ac emosiynau. Mae hyn yn cynnwys yr iaith a ddefnyddir.

Wrth drafod â’r gwasanaethau iechyd meddwl cymunedol, wnaeth neb ofyn na chynnig i mi siarad â rhywun yn Gymraeg, a doeddwn i ddim mewn sefyllfa i ofyn. Roeddwn i’n teimlo y dylwn i fod yn falch ac yn ddiolchgar o gael unrhyw gymorth. Gan fod rhestrau aros am therapïau siarad mor hir beth bynnag, ro’n i’n poeni y byddai’n rhaid i mi aros hyd yn oed hirach i weld cwnselydd yn Gymraeg petawn i’n gofyn.

Roedd ceisio mynegi teimladau personol mewn iaith dw’i ddim yn teimlo’n gyfforddus yn ei siarad yn brofiad hynod o rwystredig. Mae’n ddigon anodd yn Gymraeg! Rwy’n meddwl yn Gymraeg, mae’r salwch yn digwydd yn Gymraeg, ac mae trio cyfleu hynny yn Saesneg yn teimlo’n ddieithr ac anghyfarwydd.

Roeddwn i a’r cwnselydd yn aml yn camddeall ein gilydd, gan nad oeddwn i’n medru mynegi yn union sut roeddwn i’n teimlo. Yn ogystal, fel rhan o’r cwrs CBT, roedd yn ofynnol i mi gadw cofnod o’r gorbryder, i adnabod sbardunau’r pyliau o banig. Yn naturiol a heb feddwl, wnes i gadw’r cofnod yn Gymraeg. Gan nad oedd y cwnselydd yn medru ei ddarllen roedd rhaid i mi ddarllen y cofnod yn Saesneg iddo.

Yn ddiweddar, ro’n i’n lwcus i gael sesiynau cwnsela yn Gymraeg, drwy’r brifysgol (er wnes i orfod aros yn hirach i’w cael yn Gymraeg na phetawn i wedi gweld rhywun yn Saesneg). Roedd gallu trafod yn Gymraeg yn gwneud cymaint o wahaniaeth! Allwn i siarad heb orfod cyfieithu popeth yn fy mhen. Ro’n i’n gallu mynegi ‘nheimladau yn llawer gwell, yn fwy parod i siarad, ac yn medru deall y cwnselydd heb broblem.

Mae sefyllfa’r ddarpariaeth Gymraeg ychydig yn well o ran gwybodaeth ar-lein, ond mae mwy o ddeunydd Cymraeg am rai cyflyrau nag eraill. Fy mhrif symptom gyda gorbryder yw dadwireddu, sy’n fath o anhwylder datgysylltiol. Mae’n deimlad o fod mewn breuddwyd, wedi datgysylltu o ‘nghorff a’r byd o ‘nghwmpas, a bod pethau’n teimlo’n ddieithr ac yn afreal. Mae’n erchyll.

Er bod hwn yn symptom eithaf cyffredin gyda sawl cyflwr iechyd meddwl, mae dealltwriaeth meddygon a gweithwyr iechyd meddwl ohono yn wan iawn, o ‘mhrofiad i beth bynnag. Rwy’ wastad yn gorfod esbonio beth yw dadwireddu i feddygon, yn hytrach na’u bod nhw yn ei esbonio wrtha’i. Oherwydd hyn, rwy’ wedi gorfod dysgu amdano a dod i’w ddeall drwy ddarllen ac ymchwilio fy hun. Does dim byd amdano yn Gymraeg ar y we, oni bai am y wybodaeth ar y wefan hon! Mae gallu darllen am y cyflwr yn Gymraeg yn teimlo’n fwy personol, a galla’i uniaethu’n llawer iawn gwell â’r disgrifiad.

Dw’i wir yn meddwl y byswn i mewn sefyllfa well petawn i wedi medru siarad gyda gweithiwr iechyd meddwl yn Gymraeg flynyddoedd yn ôl. Mae’n fwy na mater o hawl; mae cael triniaeth yn Gymraeg wir yn cael effaith ar adferiad rhywun.

@manon_elin

image_pdfPDFimage_printArgraffu
Rhannu

Gadael Ymateb