Caethineb iselder yng nghanol sefyllfa Coronafirws

Rhybudd cynnwys: Teimladau hunanladdol a Bwyd

Dwi’n stryglo. Dwi’n poeni. Dwi ofn. Ydw i’n iawn i ddweud mod i newydd ddisgrifio yr hyn sy’n mynd drwy feddwl pawb ar hyn o bryd? Mae’r sefyllfa ‘ma yn hunllef. Dwi ofn y peidio gwybod beth sy’n dod nesaf.

Ofn. Pryder. Caethineb. Rhwystredigaeth. Tristwch.

Dwi ddim ofn dros fi fy hun. Mae hynny yn rhywbeth mae iselder wedi ei roi i mi dros y blynyddoedd. Dwi’n poeni dim am fi fy hun. Ond mae’r ofn sydd gennai dros bobl eraill yn annioddefol. Dwi’n poeni amdanynt pob eiliad o’r dydd. Lwmp yn fy ngwddw sydd cau’n glir a mynd. Dagrau yn llifo fel mae’r ofn yn cynyddu. Ond fedrai’m gwneud dim i’w gwarchod na’u hachub o’r hunllef ‘ma.

Mae fy iselder wedi fy ngwneud yn gaeth.

Yn gaeth i drefn sy’n teimlo’n ddiogel. Yn gaeth i furiau dwi wedi eu hadeiladu fy hun. Yn gaeth i reoli faint a be’ dwi’n ei rannu a’i ddangos i bobl. Dwi’n gaeth mewn pob ystyr o’r gair. Ond fedrai’m bod yn gaeth rwan. Dwi’n gorfod dysgu i dynnu’r muriau i lawr. Ond un peth y byddai’n parhau i fod yn gaeth iddo fydd y rheolaeth o faint dwi’n ei ddangos i bobl. Dwi’n un gwael am rannu a gadael pobl i mewn a mae hynny’n wendid enfawr. Ond y gwir ydi, fedra’i ddim. Fedra’i ddim rhoi pobl drwy hynny. Fedrai’m gwneud hynny ar ddiwrnod arferol heb sôn am ar ben popeth sy’n mynd ymlaen yn y byd ar hyn o bryd.

Dwi’n mynd am apwyntiad rheolaidd efo fy meddyg teulu ers y tri mis diwethaf. Oherwydd y sefyllfa Coronafirws, roedd yr apwyntiad diwethaf yn gorfod bod dros y ffôn. Gofynnodd i mi, fel mae hi’n gofyn ym mhob apwyntiad, os oeddwn i’n teimlo’n hunanladdol. Doeddwn i methu ateb. Dwi wirioneddol ddim yn gwybod os ydw i’n teimlo’n hunanladdol. Sut fod rhywun methu gwybod y fath beth? Dwi ‘di byw efo’r teimlad o ddim eisiau bodoli a ddim eisiau deffro yn y bore. Ond mae’r teimladau hynny wedi newid dros yr wythnosau diwethaf. Dwi’n onest yn malio dim os ydw i’n fyw neu yn farw.

Dwi’n meddwl am bobl sydd wedi cymeryd eu bywyd eu hunain ac yn canfod fy hun yn aml yn pendroni sut y daethant i’r penderfyniad a pa ddull wnaethon nhw benderfynu arno. Bydd fy meddwl yn cael ei gipio i fwrlwm o obsesiwn yn ei gylch. Dydw i heb roi cynllun mewn lle. Dydw i heb roi camau mewn lle. Ond doeddwn i methu ateb cwestiwn fy meddyg. Roeddwn i’n teimlo cywilydd o ddweud fy mod i’n teimlo’n hunanladdol oherwydd dydw i ddim wirioneddol yn siwr os ydi’r ffordd dwi’n teimlo yn cael ei ddiffinio fel teimladau hunanladdol. Dwi’n gwybod sut dwi’n teimlo. A dwi’n medru ateb y cwestiwn yn fy mhen, ond mae ei ateb i rhywun arall yn fater arall.

Dwi’n stryglo efo pethau bychain dydd i ddydd ers misoedd.

Llnau’r tŷ, golchi fy ngwallt, siopa bwyd, ffonio am apwyntiadau, cymdeithasu a sgwrsio. Mae’r pethau hyn yn parhau i fod yn strygl anferthol ond dwi’n gorfod dysgu fy hun i’w goresgyn gan bod pobl yn dibynnu arnai ar hyn o bryd. Fi fydd yn siopa i fy rhieni a nain ar y funud oherwydd y sefyllfa Coronafirws. Mae nhw wedi gwneud cyn gymaint i mi, mae’n ddyletswydd arnai i edrych ar eu hôl a sicrhau eu bod yn ddiogel.

Ond dwi’n stryglo. Dwi’n stryglo i fynd i nôl papur newydd i dad yn ddyddiol. Dwi’n stryglo i wneud yn siŵr mod i’n cofio am bopeth mae nhw angen. Dwi’n stryglo i edrych ar luniau o’r plant bach arbennig yn fy mywyd. Dwi’n stryglo wrth feddwl amdanynt. Dwi’n stryglo with feddwl am y tro nesaf y bydd yn rhaid i mi fynd allan o’r tŷ. Dwi’n stryglo wrth feddwl am faint fydd hyn yn mynd ymlaen. Dwi’n stryglo i reoli faint dwi’n fwyta. Dwi’n stryglo i fethu stopio bwyta yn ddi-ddiwedd. Dwi’n stryglo wrth feddwl faint o bwysa dwi am roi mlaen. Dwi’n stryglo wrth feddwl sut mae’r pobl dwi’n eu caru yn ymdopi. Dwi’n stryglo i beidio medru bod yno i bobl eraill. Dwi’n stryglo.

Dwi’n casau fy hun.

Dwi’n gweld cymaint o eiriau positif ar y cyfryngau cymdeithasol ond dwi methu eu teimlo. Mae’r geiriau yn wag i mi. Dwi’n eu darllen ond mae’r ofn a poeni am bobl eraill yn cipio unrhyw allu i’r geiriau fedru sefyll yn fy meddwl.

Dwi’n teimlo’n hynod o hunanol.

Dwi’n byw fesul awr, delio efo pethau un cam ar y tro. A hynny o dan fwgwd fel bod neb yn gweld y straen a’r ymdrech aruthrol. Mae’r dagrau yn cael eu cuddio nes mod i nôl adref yn niogelwch fy nghaethineb.

Os yda chi wedi neu yn teimlo unrhyw beth tebyg i’r hyn dwi wedi sôn amdano uchod, dyda chi ddim ar ben eich hun. Dwi newydd brofi hynny i chi. Dwi ‘di sgwennu’r blog yma efo calon drom, lwmp yn fy ngwddw a llygaid llawn dagrau.

Dwi’n teimlo cymaint o emosiynau ac yn meddwl cymaint o feddyliau. Dwi’n llanast emosiynol. Dwi’n crio dwnim faint o weithiau mewn diwrnod. Dwi’n teimlo’n unig ond dwi’n gwybod mod i ddim fy hun.

Mae’n amser ofnus, pryderus, trist ac unig. Ond dyda chi ddim ar ben eich hun.

Cadwch yn iach. Cadwch yn ddiogel.

Dienw

Rhagor o wybodaeth am iechyd meddwl a’r Coronavirus




Anxiety a fi – Ffion Connick

Rhybudd cynnwys: bwyd a phwysau, meddyliau hunanladdol

Edrych yn ôl ar bethau nawr fi’n siŵr bod yr anxiety yma wedi bodoli fel rhan o fi erioed. Rwy’n cofio pan o’n i’n ifancach ac roeddwn yn mynd mas e.e i gael bwyd neu mynd i ffwrdd ar wylie, o’n i bob amser yn “gwitho hunan fi lan” fel o’n i’n galw fe.

Ar y pryd nid oeddwn wedi meddwl lot amdano fe. O’n i’n meddwl odd e’n rhywbeth bod pawb yn profi, rhywbeth cyffredin. Nath yr anxiety sort of marw mas wedyn am ychydig a ges i cwpwl o flynydde le sai’n rili cofio teimlo fel o’n i’n “gwitho hunan fi lan”. Ond dechreuodd y teimladau yma ail-ymddangosodd tua gwylie Pasg pan ro’n i’n blwyddyn 9.

Sai’n rili siwr pam ail-ymddangosodd y teimladau ond dyna pryd nath popeth dechre mynd down hill fel petai. Nes i brofi cyfnod anodd wedyn am tua dwy flynedd. Just “gwitho hunan fi lan” am bopeth. O’n i’n dechrau gwrthod mynd i gwrdda ffrindie achos odd e’n cynhyrfu fi gormod. Sai’n siŵr beth oedd y rheswm penodol pam ond odd yr anxiety yma yn fy ofni.

Odd da fi sboner ar y pryd a ma rhaid i fi weud odd e’n absolutely amazing gyda fi. Gwrando arno fi a gwthio fi i neud pethe er mwyn goresgyn y gorbryder. Ond yn anffodus nath pethe ddim gweithio mas rhyngddo ni. Roedd yn gyfnod anodd iawn i’r ddau ohonom ond roedd yn rhywbeth roedd rhaid i fi wynebu fy hun. Fi a’r anxiety ma. Ond roedd yr anxiety hyn wir yn dechrau cael fi lawr ac yn cael effaith corfforol gwael arno fi.

O’n i’n gwitho hunan fi lan am bob digwyddiad nes o’n i’n mynd i deimlo mor sick o’n i ffaelu byta.

Odd bwyd jyst yn troi arnai. Nath hyn achosi i fi golli llawer o bwysau achos o’n i mwy neu lai yn teimlo ‘on edge’ trwy’r dydd ac felly yn ei weld yn anodd tu hwnt i fwyta unrhyw beth. Erbyn hyn fe wnes i benderfynu bod angen help proffesiynol arnai i ymdopi da’r holl deimladau yma oherwydd roedd yn hynod o draining, ac roedd yr anxiety yma yn cymryd dros fy mywyd. Felly fe es i i’r GP ac anfonwyd fi i’r gwasanaeth CAMHS.

Ar ôl iddynt wneud profion ar fy nghorff wedyn darganfyddwyd fy mod dan bwysau yn ofnadwy oherwydd roeddwn yn ei weld yn anodd i fwyta o ganlyniad i’r anxiety yma. Cefais fy rhoi ar ddeiet sbesial wedyn er mwyn codi fy mhwysau oherwydd os fydden i’n colli mwy o bwysau bydde fe’n cael effaith gwael ar fy iechyd yn y byr a hir dymor.  O’n i mor ofnus erbyn hyn, dwi’n cofio nhw’n dweud os na fydden i yn rhoi pwyse arno yn weddol bydd yn rhaid iddynt gadw fi adref o’r ysgol gan na fydden i’n ddigon iach i fynychu. Cefais ofn mawr ar ôl clywed hwn a felly fe wnes i ddechrau gweithio yn hynod o galed er mwyn codi fy mhwysau.

Daethom i benderfyniad wedyn ei fod yn syniad da fy mod yn derbyn ychydig o gymorth ‘CBT’ er mwyn goresgyn yr anxiety yma gan ei fod yn fy rhwystro rhag gwneud pethau bob dydd e.e mynd allan am fwyd a mynychu’r ysgol. Treuliais gyfnod o ddwy flynedd gyda’r doctor.

Rhaid i mi ddweud dyma’r ddwy flynedd mwya anodd o fy mywyd.

Roedd rhai cyfnodau da lle roeddwn yn teimlo bod yr anxiety yn lleihau ond yn ystod cyfnodau eraill nid oeddwn yn gwybod sut fyddai modd i mi gyflawni’r diwrnod. Yr amser gwaetha yn ystod y ddwy flynedd yma rwy’n credu yw’r haf pan roeddwn yn blwyddyn 11. O’n i di gorffen fy arholiadau i gyd a dylen i di bod yn hapus bod gyda fi 6 wythnos ychwanegol o wylie. Ond odd pethe ddim yn iawn. Diwrnodau ar ôl diwedd yr arholiad olaf nid oeddwn yn siŵr beth i wneud â fy hun. O’n i ar goll yn gyfan gwbl, odd dim byd o gwbl da fi i fecso amdano. Odd yr arholiadau wedi mynd ac o’n i di dechrau ‘gweithio hunan fi lan’ eto a gorfeddwl popeth gan nad oedd dim byd penodol gennyf i feddwl a becso am.

Fi’n cofio jyst cerdded lan a lawr corridor y tŷ achos o’n i ddim yn siŵr beth i neud â fy hun ac o’n i just ffaelu stopio meddwl. Cefais rhai meddyliau hynod o anghyfforddus. Aeth fy mwyta yn broblem eto wedyn a dechreuais fecso am fy mhwyse achos o’n i methu fforddio colli pwyse. Ond y fwyaf o’n i’n trial bwyta a rhoi pwyse arno y mwya o’n i just methu ei wneud. O’n i’n mess llwyr.

O’n i’n gwrthod mynd mas i gwrdda ffrindie, o’n i’n llefen bob dydd, methu cysgu, methu bwyta ac o’n i just ishe bod yn fy ystafell ar ben fy hun.

Y deg diwrnod ar ein gwylie yn Croatia oedd yr amser gwaethaf rwy erioed wedi profi. O’n i ddim ishe mynd. O’n i just ishe bod ar ben fy hun yn y tŷ ond nath mam a dad orfodi i mi fynd. Roedd yn uffern. O’n i on edge 24/7 ac wedi cynhyrfu. Nid oeddwn yn gallu ymlacio a ‘switcho off’ y meddyliau fel petai. O achos hyn o’n i braidd yn bwyta, o’n i’n sâl bob bore ac o’n i ddim ishe gwneud dim byd. Fi’n cofio jyst trial darllen llyfr trwy’r amser achos o’n i ddim ishe bod yn fy mhen fy hun. Roedd popeth yn ormod.

O’n i ddim ishe mynd mewn i’r pwll a chwarae gyda fy chwaer ifancaf a oedd yn rhywbeth roeddwn fel arfer yn gwneud ar wylie. Roedd yn brofiad hynod o dorcalonnus i mam, dad a fy chwaer oherwydd roedden nhw just yn gweld fi mewn stad yn crynu, gwrthod bwyta a llefen trwy’r amser. O’n i mor drist ond ar yr un pryd nid oeddwn yn siŵr siwd oeddwn yn mynd i wella. Nid oeddwn yn gweld y golau, dim ond pwll mawr o dduwch.

Tua yr amser yma wedyn fe wnes i ddechrau cwestiynu beth oedd pwrpas fy mywyd.

Os mai fel hyn oedd fy mywyd yn mynd i fod, nid oeddwn ei eisiau. Fi’n cofio y diwrnod roeddwn yn hedfan adref. O’n i mor upset bo fi’n gorfod dod nol i realiti a fy mywyd i. O’n i ddim ishe fy mywyd i yn ôl. O’n i ddim ishe y fath bywyd hyn ddim mwy lle roeddwn ni on edge trwy’r amser a methu gwneud dim byd o achos yr anxiety ma. Odd da fi popeth e.e cyfoeth, ffrindie, teulu, ond nid oedd gennyf unrhyw beth ar yr un pryd. Roedd popeth am fy mywyd jyst yn anghywir. O’n i di colli rhagor o bwyse ac roedd nofio i arwyneb y pwll bron i weld yn amhosib erbyn hynny.

Ar ôl trafodaethau hir wedyn gyda’r doctor roeddent yn credu bod angen i mi gael tabledi ‘anti-depressants’ er mwyn rhoi help llaw i mi gyda’r gorbryder. Y gobaith odd byddai’r ‘CBT’ law yn llaw gyda’r anti-depressants yn gwneud gwahaniaeth. A wir dechreuais weld ychydig o wahaniaeth ar ôl dechrau eu cymryd. O’n i di dechre teimlo bach fwy ‘chilled out’ ac o ganlyniad nes i ddechrau bwyta yn well. Sai’n siŵr achos o’n i nol ‘in my home space’ fel petai neu lawr i’r tabledi i gyd oedd popeth.

Des i i sylweddoli wedyn er mwyn gwella roedd rhaid i fi wthio fy hun a dod wyneb yn wyneb da’r gorbryder.

Dechreuais wthio fy hun i fynd allan gyda fy ffrindie mwy e.e bues i yn cael bwyd gyda nhw a nes i hyd yn oed (fi dal yn shocked gyda hunan fi bo fi di neud e) mynd i ddawns sioe Llandeilo. Roedd hyn yn gamau enfawr ymlaen i mi. Nid oedd yn hawdd o gwbl. O’n i mor ofnus ac odd anxiety fi ar lefel 100% ond o’n i mor browd o fy hun bo fi di gallu neud e. Ers cychwyn cymryd y tabledi fi’n teimlo fy mod wedi gwella i rhywle a mae e wedi rhoi yr hyder i mi wynebu’r gorbryder head on. Sai’n dweud ei fod wedi fy ngwella i’n gyfan gwbl achos fi dal yn cael rhai diwrnodau lle mae fy ngorbryder yn rili wael a mae yn fy nghael i i lawr. Ond mae’r tabledi wedi helpu fi i godi fy hun nol ar fy nhraed a fy nychwelyd i i’r person roeddwn arfer bod.

O’n i’n teimlo yn ystod y cyfnod caled yma bo fi di colli fy hun, fy mhersonoliaeth, fy hunaniaeth. O’n i’n teimlo fy mod ond yn lwmpyn o orbryder. Ond nawr teimlaf fy mod yn dechrau dychwelyd mwy i fi fy hun. Rwyf wedi dechrau perfformio mewn sioeau eto, mynd mas mwy da fy ffrindie a hyd yn oed mynd i bartïon gyda nhw. Fi hefyd wedi pasio fy mhrawf gyrru a oedd yn rhywbeth roeddwn i byth yn credu byse fi’n llwyddo i’w wneud.

Rwyf o’r diwedd yn teimlo’n hapus eto.

Mae hapusrwydd yn emosiwn nad ydw i wedi teimlo mewn amser hir. Rwy’n gwybod bydd yr anxiety yma byth yn fy ngadael i, ma fe’n rhan ohona i. Ond fi wedi dod i sylweddoli fy mod yn gallu ei oresgyn trwy ei wynebu. Bydd rhai diwrnodau yn anodd ond ni ddylwn adael rhain i gael fi i lawr. Rhaid i fi gofio cymryd bob diwrnod ar y tro a cofio fy mod yn gallu goresgyn unrhyw beth ond i fi drial. Credaf yn gryf yn y datganiad nid oes modd cael enfys heb gael ychydig o law.

Ffion Connick





BLOG: Galar.

Fis Hydref 2017 mi glywais i’r geiriau ro’n i wedi’u dychmygu eu clywed ers hydoedd… ro’n i am fod yn anti. Ro’n i mor hapus, a nid hapus fel ydach chi wrth gyrraedd adre ar ôl diwrnod caled, ond hapusrwydd go iawn. Ro’n i jyst yn teimlo mor gyffrous a mor falch dros fy mrawd a fy chwaer yng nghyfraith. Ond, o fewn mis, chwalodd popeth. Teimlais i dristwch a galar na theimlais i erioed o’r blaen, a hynny yn rhannol am nad o’n i’n gallu ei rannu gyda neb. Roedd o i gyd yn fy mhen ac yn fy nghalon, ac yno drwy’r amser. Do’n i methu dianc a methu symud y tu hwnt iddo.

Gyda phob carreg filltir a oedd yn dod a mynd roedd y galar yn pigo, yn ddagrau poeth tu ôl i fy llygaid ac yn gwasgu fy nghalon. Erbyn Medi 2018 do’n i jyst ddim yn gallu ymdopi ac felly trois i at y feiro a’r papur a phenderfynu chwydu fy nheimladau ar bapur. Dyma fy llythyr at y nith neu nai na chefais i fyth gyfarfod.

***

Mae gen i broblem. Alla’ i ddim stopio meddwl amdana’ ti. Rwyt ti yn fy mhen, fy meddyliau, fy nychymyg- bob dydd. Yn hollol bresennol, er dy absenoldeb. A dyna sy’ mor greulon. Rwyt ti yma, er mai’r rheswm rwyt ti yma, yn fy mhen, ydy nad wyt ti yma go iawn. Ti’n gweld, roeddet ti i fod yma erbyn hyn- ers rhai misoedd a deud y gwir. Yma. Yn llenwi fy nghalon â chariad, nid â’r galar a’r hiraeth hwn. A sut alla’ i deimlo’r hiraeth dwfn, poenus hwn pan na fodolaist di mewn gwirionedd? Ond dyna’r creulondeb. Fe wnes di fodoli. Dim ond am wythnosau, ond bodoli oedd o. Yn fy mhen, yn fy meddyliau, yn fy nychymyg. Ac yna mor gyflym ag y dest di i fy myd, dyna ffawd yn greulon wedi dy gipio oddi arna’ i, a ‘ngadael i gyda chalon yn llawn hiraeth am yr hyn allai fod, am yr hyn gallwn fod.

A dyna be sy’n waeth, ti’n gweld. Nid fi biau’r galar hwn. Nid fi ddylai fod yn torri ‘nghalon, ond y nhw. Ond dydyn nhw ddim yn siarad am y peth. Ddim yn gyhoeddus. A dyna eu dewis nhw. Ond nhw biau’r galar hwn, yn fwy na fi. A gyda phob mis sy’n mynd heibio dwi’n gwybod fod eu galar a’u hiraeth nhw’n tyfu. Dwi’n gwybod hynny gan mai dyna mae fy nghalon i’n neud – brifo. Mae’r hiraeth yn pwyso fel gordd am fy nghalon.

Dwi’n derbyn rwan nad wyt ti’n bod. A dwi’n trio peidio meddwl am hynny drwy’r amser. Ond mae o mor anodd. Mor anodd ceisio peidio â theimlo’r dagrau poeth yn pigo cefn fy llygaid wrth feddwl amdana’ ti. Mor anodd peidio â theimlo’n chwerw wrth weld y gweddill. Ond dwi’n meddwl dwi wedi derbyn y sefyllfa. Sy’n anodd. Am fis i fi, roeddet ti’n bod. Ac wrth gwrs, fel dwi wastad yn gneud, gadawais i fy nychymyg ruthro ‘mlaen. Nes i adael i fy hun gyffroi a breuddwydio.

A rwan, dyma fi yn ceisio peidio â meddwl amdana’ ti. Ond wrth gwrs canlyniad hynny ydy mod i’n byw yn meddwl am y tro y clywa’ i’r geiriau yna eto ganddyn nhw. A felly dwi’n meddwl am bob cyfle sy’n pasio, fel pluen yn y gwynt, pob ‘falle yn troi’n fethiant. Pob gobaith yn troi’n alar newydd. A fedra’ i ddim peidio meddwl am y siom a’r rhwystredigaeth a’r tristwch sy’n sicr yn llenwi eu meddyliau nhw.

Ti’n gweld, taset ti wedi bodoli, byddet ti wedi profi’r fath gariad. Dwi’n gwybod hynny. Cariad a gofal a phopeth i lenwi dy fyd bychan. A byddet ti wedi llenwi ein bywydau ni. A dyna sy’n brifo hefyd. Gwybod am y gwagle.  A mae’r gwagle hwnnw’n brifo bob dydd.

A dwi’n dyheu. Yn dyheu am y diwrnod y clywa’ i’r geiriau ganddyn nhw. Y geiriau i gadarnhau fod y gwagle hwnnw am gael ei lenwi, geiriau fydd yn lleddfu’r hiraeth a’r galar sy’n llenwi fy meddylau, fy mhen a fy nychymyg. Ond nes y clywa’ i’r geiriau yna dwi wedi fy ngadael yn meddwl amdana’ ti’n ddyddiol, yn brifo ac yn hiraethu am blentyn na chefais i erioed ei adnabod.

Ond cofia, fyddi di wastad yn bodoli i fi, dy anti.

***

Yn sydyn ar ôl chwydu popeth ar y papur, ro’n i’n teimlo rhywfaint yn well. A fel bod y niwl yn fy mhen wedi clirio ychydig. Dwi’n rhannu hwn oherwydd dwisio deud- mae pethau yn gwella. Mae’r tristwch yn codi a’r galar yn dod yn haws ei oddef a ddim yn rheoli pob munud o bob diwrnod.

A mae gobaith wastad yn trechu anobaith. A hyd yn oed pan nad ydyn ni’n gallu gweld bod yna oleuni, weithiau mae’n gallu ymddangos yng nghanol y tywyllwch duaf yn annisgwyl. Mis ar ôl ‘sgwennu’r llythyr fe glywais i’r geiriau arbennig yna eto a rwan dwi yn anti!




Gorbryder, Iselder ac Alcohol – Hannah Catrina Davies

Faint ohono chi (yn eich 20au cynnar) sy’n mynd allan o leiaf unwaith y mis ac yn mwynhau mas draw gyda’ch ffrindiau, boed yn y tafarn lleol neu mewn dinas fawr? Fi bron yn 20 oed, ac yn treual gwneud y fwyaf o’m mywyd ac eisiau gwneud cymaint ag y gallaf.

Nôl ym mis Ebrill 2018, fe wnes i sylwi fy mod i’n teimlo’n isel iawn, ac ers hynny fi heb fod allan llawer. Ar y dechrau, doeddwn i ddim yn mynd allan achos y meddyginiaeth roeddwn i arno ar y pryd. Doedden i ddim yn gallu yfed alcohol ar y meddyginiaeth ac roedd y syniad o fynd allan yn sobor yn gwneud i mi deimlo’n bryderus iawn.

Pan roeddwn i’n treual gweithio allan pam oedden i’n teimlo’n isel, fe wnes i ddarllen llawer o flogiau am iechyd meddwl, ac roedd gwybod bod fwy o bobl yn teimlo yr un peth â fi yn help fawr, i symud ymlaen ac i ofyn am help.

Roeddwn i eisiau helpu pobl trwy siarad am fy mhrofiad i gyda problemau iechyd meddwl, felly fe wnes i ysgrifennu blog o’r enw ‘Dianc meddwl fy hun’ ar meddwl.org. Cefais llawer o bobl yn danfon negeseuon i mi, naill ai yn gofyn am help neu yn dweud ‘diolch am agor lan’ a ‘da iawn ti’ ac ati. Y tro yma, rwy’n ysgrifennu blog am yfed alcohol wrth fyw gyda problemau iechyd meddwl, gan fy mod i’n meddwl bod e’n bwnc pwysig ac nid oes pobl yn siarad am y peth.

Roedd dros blwyddyn wedi mynd heb i mi fynd allan i glybiau ag ati, ac roeddwn i heb cyffwrdd ag alcohol chwaith yn y cyfnod yma. Roeddwn i’n teimlo’n unig ac yn annormal o ganlyniad i hyn. Penderfynais bod e’n hen bryd i mi rhoi cynnig ar fynd allan gyda ffrindiau, ond roeddwn i am fentro gwneud hyn heb alcohol felly fe wnes i gyrru fy ffrindiau bron awr i Aberystwyth i’r Gwobrau Selar. Doedden i ddim yn y gig am sbel o gwbl, achos ges i breakdown gwael tua 10:00y.h o beth fi’n cofio, felly roeddwn i adre cyn 1 o’r gloch.

Y peth anoddach yw treual darganfod beth yw bywyd ‘normal’ yr oedran yma, mae pawb o amgylch fi yn edrych fel bod bywydau nhw’n berffaith… mynd allan i fwynhau o leiaf unwaith yr wythnos allan yn y clybiau nos. Mae fy ffrindiau yn y brifysgol, ac felly pan mae nhw’n dod adref, fi’n teimlo fel bod angen i mi fynd allan i joio gyda nhw, ond mae gwybod faint i yfed yn sialens fawr. Rwy’n teimlo’n bryderus iawn os nad ydw i’n yfed digon, ond os fi’n yfed un yn ormod, mae’r noson yn cael ei sbwylo gan fy mod i’n cael breakdown neu hyd yn oed panic attack yng nghanol y clwb.

Rwy’n gorfeddwl llawer, fel “ydyn nhw’n meddwl bod fi’n dwp yn mynd adref mor gynnar?” ac yn gorfeddwl beth mae pobl yn meddwl ohona i yn llefen bob noson allan. Yr ail tro es i allan (Ebrill) fe wnes i yfed, ond roedd mam wedi gorfod dod i hol fi cyn 12 o’r gloch. Y trydydd tro (Hydref) es i adref gyda fy ffrind oedd yn gyrru am tua 1 o’r gloch, a’r 4ydd gwaith (Tachwedd) fe wnes i ffonio mam i ddod i hol fi am 2:30 y bore o Aberystwyth, sydd tua 50 munud i ffwrdd.

Dros y Nadolig, fe es i allan sawl gwaith, i bartis Nadolig, nosweithiau gwyl y banc ag ati, ac roedd llawer o’r nosweithiau yna wedi dod i ben i mi tua 12/1 o’r gloch achos doedden i ddim yn medru ‘copo’ gyda bod mas. Os nad oeddwn i’n yfed digon, roeddwn i’n teimlo’n bryderus iawn, yn meddwl bod pawb yn edrych arna i, ac roeddwn i’n becso beth roedd pobl yn dweud amdana i.

Y fwyaf o’n i’n yfed, y gorau o’n i’n teimlo… tan bod yr iselder yn cymryd drosodd. Unwaith roedd yr iselder yn bwrw fi (a gall hyn ddigwydd unrhyw bryd ac am ddim rheswm yn benodol) doedd dim bydd allen i wneud i stopio’r ddagrau llifo, a’r gorfeddwl i ddod i ben. Pan ma hyn yn digwydd, fi jyst eisiau mynd adref ac unwaith mae fy meddwl ar fynd adref, does dim gobaith newid meddwl fi. Mae sawl gwaith lle mae Mam wedi gorfod dod i hol fi o rhywle rhwng 1 a 3 o’r gloch y bore, hyd yn oed os roedden i fod i aros gyda ffrind dros nos.

Aeth cwpwl o fisoedd heibio, a roeddwn i’n dechrau teimlo’n well yn fy hun, dim llawer, ond digon i wneud i fi eisiau fynd allan gyda fy ffrindiau yng Nghaerdydd i wylio Cymru V Ffrainc yng ngemau’r Chwe Gwlad, ac aros yn nhŷ fy ffrind. Ges i gwpwl o beints ar y tren ar y ffordd lawr tua 10y.b, ac yna fe wnes i yfed eto am tua 3y.p. Tua 7:30, roedden i wedi cael breakdown ac unwaith sylweddolais bod y trenau dal yn rhedeg, roedd fy meddwl i ar fynd adref, doedd dim opsiwn arall. Felly er bod lle gyda fi i aros yn y dinas, roedd dal rhaid i fi fynd adref (dros 2 awr o deithio).

Fi’n deall bod mynd ‘out on the piss’ ddim yn popeth mewn bywyd, ond yr oedran yma, na gyd ti’n gweld dros Facebook, Instagram, Snapchat… ac roeddwn i’n arfer joio mynd allan gyda’r merched cyn cael problemau iechyd meddwl. Fi’n teimlo fel fy mod i’n colli allan yn gwylio’r holl fideos a gweld yr holl luniau o pawb allan yn joio, a dydy e ddim yn deimlad dda o gwbl. Ar yr un pryd, os fi’n mynd allan, fi’n gwario llawer o arian ar fynd mewn i glybiau, ar alcohol ac am ba reswm… i deimlo’n hollol crap am fy hun y noson honno, ac i deimlo’n uffernol o isel y diwrnod wedyn?

Fi’n teimlo fel fi jyst ffaelu ennill… os nad ydw i’n yfed, fi’n teimlo’n bryderus iawn, ac os fi yn yfed, fi’n teimlo’n isel ofnadwy ar ôl dipyn o amser. Beth ydw i fod i wneud? Beth yw ‘limit’ fi? Os ‘limit’ i gael gyda fi neu ife fel hyn mae fy mywyd nawr? Dwi ddim yn gallu dychmygu fel bydd fy nyfodol o ran yr holl partis-plu, priodasau, penblwyddi mawr, ond rwy’n gobeithio alla i ddod i fwynhau fynd allan eto, boed gyda alchol neu heb alcohol.

Dwi ddim eisiau poeni am beth mae pobl yn meddwl amdana i, a meddwl bod pawb yn edrych arna i trwy’r amser.

Un peth fi yn siwr ohono, yw bod e’n mynd i gymryd amser i fi gyrraedd y lefel yna o hapusrwydd a hyder o fewn fy hun.

Yn y cyfamser, rwy’n hapus i fod yn glust i unrhyw un sydd yn mynd drwy’r un problemau â fi.

Hannah Catrina Davies

Blog:  ‘Dianc meddwl fy hun’




Dod dros gyfnodau o hunan niweidio – Hywel Llŷr

*RHYBUDD CYNNWYS: Mae’r blog hwn yn sôn am hunan niweidio, a gall beri gofid i rai darllenwyr.*

Mae meddyliau am hunan-niweidio yn gallu bod yn gymhleth, brawychus ac anodd ei deall, ond mae’n rhywbeth mae llawer o bobl yn ei brofi.

Mae’r Samariaid yn dweud bod 1 o bob 10 galwad iddynt yn ymwneud â hunan-niweidio, ond yn aml iawn mae unigolion yn cuddio’r peth, sydd yn gallu bod yn beth peryg.

Os ydych chi’n cael teimladau am hunan-niweidio neu yn gwneud eisoes, cyngor y GIG yw siarad â’ch meddyg teulu.

Gallwch hefyd ffonio llinell Gymraeg y Samariaid am gymorth ar 0808 164 01234. Am ragor o wybodaeth am y cymorth sydd ar gael ewch i https://meddwl.org/cymorth/Os ydych chi wedi niweidio’ch hunan ac angen sylw meddygol brys, y ffordd cyflymaf o gael cymorth yw ffonio 999 a gofyn am ambiwlans.

 


Os nad ydych chi wedi mynd ati i hunan-niweidio, dwi’n siŵr ei bod hi’n anodd iawn deall pam fyddai rhywun yn gwneud hyn i’w hunain. Dwi wedi bod trwy gyfnod hir pan oeddwn i’n ifancach pan oedd hunan-niweidio bron yn rhywbeth dyddiol. Mae’n rhaid fy mod i wedi stopio hunan-niweidio ar ryw bwynt, ond dwi ddim yn cofio pryd, nac yn cofio gwneud unrhyw benderfyniad amlwg i ddweud, ‘reit, dwi’n stopio hyn’. Ond fe stopiodd. Rhywbryd. Ar ôl nifer o flynyddoedd.

Nes i fyth weld y doctor yn ystod y cyfnod hwn gwaetha’r modd, na gofyn am driniaeth. Doedd fy rhieni ddim yn gwybod, a dim ond ambell ffrind oedd yn ymwybodol. Doedd y niwed ddim yn wael i ddechrau, ond yn raddol aeth yn fwy difrifol. Dwi’n cofio un adeg ar ôl hunan-niweidio roedd rhaid i mi fynd adre o’r Ysgol achos bod patch o waed yn dechrau dangos trwy fy nillad. Dwedais i wrth neb, jyst mynd adre cyn i rywun sylwi.

Ar ôl hynny dechreuais gadw cit gyda fi, dressings ac ati, er mwyn gallu trin unrhyw glwyf oedd yn beryg o ddangos. Un noson, dwi’n cofio eistedd ar lawr mewn rhyw fath o trance, yn teimlo dim o’r boen, petawn i’n numb i’r byd real. Roedd y niwed y tro hynny’n boenus a chymerodd sbel i wella. Roedd rhaid i fi guddio fe, sy’n ddim yn beth hawdd i rywun sy’n astudio addysg gorfforol Lefel A ac sydd yn aml mewn siorts. Sylwodd rhai ar arwyddion corfforol o dro i dro, ond roedd wastad gyda fi rhyw stori digon convincing i’w roi heb gael cwestiynau pellach. Dwi dal yn gallu gweld y sgars o dro i dro er eu bod nhw’n olau iawn erbyn hyn. Doedd y syniad bod pobl sy’n hunan-niweidio yn gwneud hynny am sylw, ‘it’s a call for help’ ddim yn wir yn fy mhrofiad i. Nes i bopeth y gallwn i guddio’r niwed corfforol.

Roedd gwneud hyn yn rhywfaint o ryddhad o’r anguish roedd yn teimlo ar bob adeg arall. Doeddwn i ddim yn meddwl lot wrth wneud, roedd fy meddwl yn mynd yn eithaf numb i’r boen gorfforol. Dim ond ar ôl gwneud roedd y boen gorfforol yn dod. Roedd profi rhyw fath o boen corfforol yn creu distraction o’r boen feddyliol. Rhywbeth real, amlwg, i guddio’r poen yn fy mhen roedd tu hwnt i fy nghyrraedd.

Pryd ma’ gyda chi gwt, rydych yn gallu trin hynny, ond pan mae’r boen yn feddyliol mae’n teimlo allan o’ch cyrraedd, neu dyna oeddwn yn meddwl ar y pryd. Mewn gwirionedd mae sawl ffordd o helpu poen meddyliol ond roeddwn yn ifanc a doeddwn i ddim yn gwybod ble i droi ar y pryd. Erbyn hyn dwi’n ymwybodol o sawl ffordd, ond mae dal miloedd o blant a phobl ifanc yn y sefyllfa roeddwn yn ffeindio fy hun ynddi a ddim yn gwybod ble i droi am gymorth. Mae angen addysgu nhw am y ffyrdd, fel nad oes miloedd yn niweidio a lladd eu hunain bob blwyddyn.

Tua 9 mlynedd yn ôl roeddwn i’n cael fy mwlio, ac fe ddechreuodd yr hunan-niweidio eto am gyfnod o rhai misoedd. Roeddwn yn teimlo casineb at fy hunan ac yn beio fy hunan am y bwlio, er nad oedd bai arna i o gwbl. Un peth oedd yn wahanol y tro hyn oedd fy mod yn gwbl agored am y peth gyda fy ngwraig.

Fe ddaeth yn obsesiwn, fel yr oedd o’r blaen. Roeddwn yn byw ar gyfer y teimlad o frifo fy hun, a pan nad oeddwn yn gwneud, dyna’r unig beth roeddwn yn meddwl amdano. Roeddwn mor isel ar adegau arall, yn llawn pryder ac yn agos at ddagrau drwy’r amser. Roeddwn yn chwilio am ffordd o deimlo llonyddwch. Dwi’n sylweddoli nawr nad hunan-niweidio oedd y ffordd gorau o gael hwn. Petawn i’n gwybod bryd hynny beth dwi’n gwybod nawr, baswn i wedi edrych am gymorth meddygol a throi at fudiadau fel y Samariaid. Pob tro byddwn i wedi gwneud, byddwn i’n reportio nol at fy ngwraig, fel o leiaf roedd rhywun yn gwybod, ac nad oedd yn adeiladu’n gyfrinach rhyngom. Fe wnaeth hyn helpu i leihau’r pŵer oedd gan y cymhelliant drosta i. Roedd hi’n hynod understanding am y peth, a dim ond cefnogaeth ges i o’r dechrau oll, a doedd hi ddim yn grac. Roedd hi’n ymwybodol o fy hanes o hunan-niweidio ac yn deall y rhesymau roeddwn i wedi rhoi o’r blaen am pam dwi’n gwneud. Roedd hi hefyd yn amlwg yn ymwybodol o fy sefyllfa gyda’r bwlio, ac yn deall fy mod wedi troi at rywbeth er mwyn ffeindio rhyddhad. Er, wrth reswm roedd hi’n poeni.

Roedd yr hunan-niweidio wedi bod yn rhan o deimladau am orffen fy mywyd pan oeddwn yn ifancach, ond doedd dim teimlad o hynny y tro hyn ac roeddwn yn awyddus i adael i fy ngwraig wybod hynny wrth gwrs, dyna un o’r rhesymau roeddwn eisiau bod yn gwbl agored.

Ni pharodd yr ail gyfnod o hunan-niweidio hanner mor hir â thro diwethaf, na digwydd mor aml. Ac unwaith eto, fade-io allan wnaeth yr arferiad, yn hytrach na bod yn benderfyniad amlwg i stopio, ond doedd y teimlad i wneud byth mor gryf y tro hyn. A dyna’r tro olaf iddo ddigwydd, a dydy e heb ddigwydd ers hynny.

Ambell waith dwi’n ffeindio fy hun yn ail-fyw’r cyfnodau yn fyr yn fy mhen ac yna’n cerdded off i wneud rywbeth arall. Dw’i ddim yn gwybod os byddaf yn gwneud eto mewn cyfnod o straen. Falle. Falle ddim. Gobeithio na fyddai.

Dw’i ddim am drio romanticeiddio hunan-niweidio, mae hwn yn gofnod onest o’r teimladau roeddwn yn teimlo. Dw’i eisiau i bobl ddeall, fel rydw i’n gwybod nawr, bod yna help ar gael, bod yna ffyrdd gwell o ddeilio gyda phethau pan mae popeth yn edrych yn ddiobaith. Nid hunan-niweidio yw’r ateb i’ch problemau, a bydd y teimladau yn dod yn ôl, efallai yn waeth oherwydd teimlad o euogrwydd ar ôl hunan-niweidio. Dydy hunan-niweidio ddim yn ateb y problemau sydd gennych yn eich bywyd, dim ond eu cuddio nhw dros dro.


Er gall ymddangos yn anodd neu’n amhosibl i roi’r gorau i hunan-niweidio, gyda chymorth, gall fod yn bosibl.

Gwybodaeth bellach am hunan-niweidio




Sianelu iselder drwy fy nghelf – Rhyn Williams

Wrth i’r byd droi ac i amser dicio i ffwrdd, mae’n anodd ffeindio ein ffordd drwy’r byd dechnolegol, technoleg sy’n cynnig gymaint o wybodaeth ar flaen ein bysedd. Ond er bod hi’n dda cael adnoddau sy’n hawdd i’w defnyddio, does dim digon o gymorth allan yna i ddal i fyny gyda ein abledd dynol.

Fel aderyn sy’n byw mewn cawell fechain, heb awyr i hedfan drwyddi, fe wneith yr aderyn bigo ei hun a thynnu ei blû, mae yr un un peth yn digwydd i ni. Wrth i ni dreulio mwy o amser ar y Wê, i ffwrdd o’n cymunedau a’n hardaloedd, y lleia’ rydym yn gallu ymdopi gyda’n iechyd meddwl. Mae rhai (fel fi fy hun) yn tynnu eu gwallt ac/neu pigo eu gwinedd. Mae’n bwysig iawn cael cysylltiad ddynol ac i gymdeithasu.

Ond sut fedrwch chi darganfod eich hun pan mae dywylliant yn troi o amgylch technolegau newydd?

Rydw i’n credu ei bod hi’n bwysig gwneud pethau ar achlysuron, mae’n wîr bod y Wê yn hynod o handi i ddarganfod pobl sydd efo yr un diddordebau, ac i gysylltu gyda materion sy’n agos i’ch calon, ond os rydych yn gludo eich pennau ar y sgrîn trwy’r adeg, mae’n gallu effeithio chi a throi chi fel zombie sydd mond yn bodoli.

Mae yna ddigon o bethau fedrwch chi ‘neud i lenwi eich bywydau, pethau fedrwch chi ‘neud gyda eich dwylo, fel pwytho, gweu, crochenwaith, darlunio, peintio, cerflunio, creu gemwaith, ysgrifennu storïau a llawer mwy. Unrhywbeth i gadw’r ysbrydoliaeth i fyny, ond dwi’n deall ei bod hi’n anodd i rai ddarganfod cymhelliant i godi a gwneud rhywbeth oherwydd maent yn teimlo’n ddi-nerth, ond y cam cyntaf yw i orfodi eich hun.

Un ffordd dwi’n taclo iselder, pryderon ac OCD yw i sianelu fy rhwystredigaeth drwy’r gelf. Gyda celf, mi fedrai ganolbwyntio ar rhywbeth sy’n cadw fy nrhafferthion i ffwrdd – dwi ddim yn dweud bod cadw eich hun yn brysur yn trwsio pethau cant y cant, ond mae’n helpu.

Dim ots os nad ydych yn dda gydag unrhyw grefft, beth sy’n bwysig yw eich bod chi’n dal ati i greu rhywbeth, oherwydd wrth gadw eich ymenydd yn brysur, mae o’n helpu cadw chi’n actif ac yn rhoi teimlad o bwrpas i’ch bywyd.

Cymrwch olwg isod ar rai o waith talentog Rhyn Williams. (Facebook: Rhyn Williams Art)

‘Tu hwnt i’r bont’

‘Portread o Rhys Ifans’

‘Portread o Jennifer Hiles’

‘Portread o Gruff Rhys’

‘Bladerunner’

‘Swynwr (Y Broses)’




Dwi ‘di blino – Glesni Williams

20200209_073919Dwi ‘di blino. Dwi jysd wedi cael digon a wedi blino. Mae pob dim yn ymdrech. Mae pob dim yn anodd. Dwi’n teimlo’n bell oddi wrth pawb a phopeth. Dwi’m isio deffro. Ond pan dwi yn deffro dwi ddim isio codi. Mae amser yn pasio heibio heb i mi sylwi. Dwi’m ‘di gwneud dim byd ond mae oriau yn teimlo fel eiliadau. Ond ar adegau eraill mae eiliadau yn teimlo fel oriau.

Dwi’n ymddangos yn weithredol dwi’n siwr. Dwi’n mynd i nôl plant fy ffrind o’r ysgol, sef yr unig beth sy’n fy nghadw i fynd ar ddyddiau tywyll – fy rheswm i adael y ty, fy rheswm i gario ‘mlaen.

 

Dwi’n mynd am dro weithiau. Ar rai adegau dwi’n mynd i’r siop ac yn siarad efo ambell i berson. Pethau arferol dydd i ddydd. Ond be dydi pobl ddim yn ei weld ydi faint o ymdrech mae wedi ei gymryd i mi baratoi fy hun i fynd allan o’r tŷ yn y lle cyntaf. Paratoi fy hun i wneud y pethau arferol hynny. A pha mor flinedig a di-egni dwi’n teimlo wedyn.

Fedra i ganolbwyntio ar bethau am gyfnod. Ond mae’r ymdrech mae’n gymryd i ganolbwyntio am y cyfnod yna yn sylweddol. Dwi’n teimlo’n ddi-amynedd, yna’n flin efo fi’n hun am fod yn ddi-amynedd. Wedyn dwi’n crio.

Dwi’n ymddangos yn iawn ar y tu allan. Felly pam ‘mod i’n medru gwneud rhai pethau ond methu gwneud pethau eraill?

Esgus bod yn iawn ydw i. Mae’n cymryd gymaint o ymdrech ac egni i esgus ‘mod i’n iawn, dwi’n twyllo fy hun weithiau. Wedyn mae’r realiti yn fy nharo. Mae’r cyrtans tywyll yn cau, mae’r euogrwydd a’r cywilydd yn disgyn a dwi’n sylweddoli ‘mod i ddim yn iawn.

Dwi ‘di blino. Wedi blino oherwydd blinder neu wedi blino oherwydd y ffordd dwi’n teimlo? Dwnim. Sgenai’m yr egni i feddwl amdano. Dwi jysd yn gwybod mod i wedi blino.





Bywyd ar ôl colli plentyn – Delyth Jones-Williams

Delyth gyda’i phlant, Gwion a Beca.

20 mlynedd ers y mileniwm

Ugain mlynedd yn ôl ro’n i’n feichiog. Pwy fuasai’n gwybod pa mor greulon allai’r mileniwm fod wedi bod i ni? Fi oedd un o’r rhai lwcus oedd yn cael babi mileniwm, roedd cymaint o froliant am y peth…ond yn anffodus fe gollon ni ein mab lawer yn rhy fuan.

Dwi ddim yn difaru unrhywbeth. Roedd e gyda ni am 6 wythnos. Ro’n i’n ei garu, ac er i ni gael amser mor fyr gydag ef, mae gen i atgofion arbennig. Dwi ddim yn cofio llawer am y blynyddoedd canlynol, ond dwi ddim yn difaru unrhyw beth oherwydd dyna’r unig ffordd oeddwn i’n gwybod sut i oroesi.

20 mlynedd yn ddiweddarach…dwi wedi gwneud yn dda. Dwi’n fam i ddau o blant hyfryd ac yn rhiant maeth. Dwi’n llwyddiannus, yn feddylgar ac yn ddoeth. Dwi fel teigr ac yn gwisgo fy streipiau’n falch.

Derbyn

Allai ddim bwysleisio pwysigrwydd derbyn y golled yn ddigonol. Allwch chi ddim galaru tan eich bod yn ei dderbyn, allwch chi ddim brosesu heb ei dderbyn, allwch chi ddim dechrau heb dderbyn ‘closure’. Does dim ots beth yw eich profiad, pe bai’n golled, yn newid arwyddocaol yn eich bywyd, unrhyw beth a dweud y gwir. Yr allwedd i ddechreuad newydd a’r daith i barhau â’ch bywyd newydd yw derbyn.

Dwi’n derbyn ein bod ni wedi colli’n mab. Dyw hynny ddim yn golygu mod i wedi dod dros y peth, fydda i byth, ond dwi’n ei dderbyn. Dwi’n derbyn na fydda i byth yr un person ag oeddwn i cyn i ni ei golli, ond bydda i’n cofleidio’r fersiwn newydd ohona i. Byddaf yn derbyn fy mod yn teimlo pethau’n ddyfnach, yn poeni’n fwy a bod gen i ddiffyg hyder.

Dwi ond wedi cael ugain mlynedd i ddod i adnabod fy hun, a hoffwn i anghofio 4-5 ohonyn nhw; dwi ddim yn cofio llawer ohono. Dwi’n derbyn fy mod wedi dioddef ag iselder am flynyddoedd. Mae derbyn yn golygu fy mod hefyd yn gallu derbyn fy mod mewn lle gwell o lawer bellach.

Parhewch i siarad

Peidiwch â dal popeth tu fewn, mae’n gwneud pethau gymaint yn waeth. Byddwch chi’n gorfeddwl, yn gorliwio pethau, a byddwch yn teimlo’r pwysau yn eich meddwl mwy nag erioed. Parhewch i siarad, bydd yn dod yn haws, ac efallai bydd modd rhannu’r baich ag eraill. Mae angen i mi fod yn gryf nawr. Dyw hynny ddim yn hawdd ond dwi’n gwybod y bydd fy nghryfder yn gwneud gwahaniaeth i eraill yn y dyfodol.

Dwi’n falch o allu helpu eraill, oherwydd dwi’n gwybod sut beth yw bod mewn poen a dwi ddim eisiau gweld unrhyw un arall yn yr un sefyllfa. Byddwch yn garedig i eraill, ond peidiwch ag anghofio eich hun yn y broses. Byddwch y person gorau allwch chi fod.

Gwrando

Ambell waith mae angen i chi wrando ar yr hyn mae eraill yn dweud wrthoch, geiriau o gyngor, gwerthfawrogiad o’ch ymdrech, neu un dwi’n ei glywed yn eithaf aml…. “Dwi ddim yn gwbod sut wyt ti’n ymdopi”. Dwi’n ei wneud oherwydd fy mod wedi dod o hyd i’r cryfder ynof i. Fe wnes i dderbyn beth ddigwyddod, a dewis i barhau bywyd fel fersiwn newydd ohona i, dwi ddim yn berffaith ond dwi’n gwneud fy ngorau.

Sut dwi’n ymdopi

Dwi jyst yn cadw’n brysur. Dwi’n fam, yn rhiant maeth, yn fyfyrwraig, yn gweithio’n rhan-amser, yn wirfoddolwr a llawer mwy…

Does dim rheolau gyda galar. Efallai byddwch chi’n teimlo fel peidio â gwneud unrhyw beth, neu eich bod am gadw’n brysur neu gymryd bywyd un cam ar y tro.

Dwi wastad wedi cadw’n brysur, ond pan gollais fy mab, roeddwn yn cael trafferth am gyfnod hir, a doeddwn i ddim yn teimlo fel gwneud lot o gwbl oherwydd bod cymaint wedi newid.

Dwi wedi adeiladu fy hun o ddarnau mân, ac er bod un darn wastad ar goll, dwi’n ceisio bod y gorau alla i fod.

 

Gallwch ddarllen mwy gan Delyth ar ei blog.




BLOG: Rhoi’r gorau i yfed alcohol

Newydd wylio rhaglen Ffion Dafis, DRYCH: Un Bach Arall?’, a dyma’n hanes i o pam dydw i ddim yn yfed alcohol…

Mae wedi cymryd 24 blynedd o iselder a gorbryder i fi rhoi’r gorau i yfed alcohol yn gyfangwbwl. Am byth. Gobeithio. 

Dwi wedi gwybod ers blynhyddoedd fydde i’n well off petaen i ddim yn yfed ond o’n i ddim yn meddwl bydden i’n gallu gwneud e. A mae hwnna gan berson sydd ddim â phroblem gydag alcohol o gwbwl.  Dwi wedi yfed gormod ar adegau yn ystod fy mywyd, yn enwedig pan yn ifancach, ond byth wedi defnyddio alcohol fel ffordd o ddianc rhag fy mhroblemau iechyd meddwl, diolch byth. (Dwi’n credu bod hwnna’n genetig gyda llaw, dim achos bod fi’n gryf neu gyda ‘will-power’, s’dim byth wedi bod ynddo fi i ddefnyddio alcohol yn y ffordd yna). Ar adegau pan dwi wedi bod yn sâl iawn yn y gorffennol, dwi wedi stopio yfed am ychydig ond wastad yn gwybod bydden i’n dechrau nôl ar ôl gwella achos mae’n rhan normal o fywyd – mae pobl yn disgwyl e.

Ond dwi wedi darganfod bod peidio yfed alcohol yn rhyddhad mawr. Dwi’n rhydd nawr. Mae’n symleiddio pethau. Ac yn hytrach na gwneud fy mywyd yn llai hwyl, mewn ffordd od, mae’n gwneud e’n fwy o hwyl. A dwi’n teimlo’n fwy diogel, yn gallu trystio bod fy nheimladau yn rhai go iawn. Os dwi’n teimlo’n dost, dwi’n gwybod bod fi’n dost go iawn a bod angen i fi edrych am help.

Wnes i weithio allan yn gyflym iawn bod yfed alcohol yn gwneud fy ngorbryder yn waeth. Fel person ifanc yn mynd allan yn y Brifysgol gyda ffrindiau, o’n i’n gorfod gwynebu colli diwrnod ar ôl pob noson allan. Y diwrnod ar ôl yfed o’n i’n teimlo bod fi’n mynd i farw, o’n i’n cael ‘panic attacks’ a ddim yn gallu gadael y ty.

Erbyn hyn dwi’n 42, mae gen i 3 o blant a dyw mynd allan i yfed ddim yn rhan mawr o fy mywyd bellach. Dwi wedi rhoi’r gorau i yfed ers 8 mis. O’n i’n pryderu sut fydden i’n mwynhau y Nadolig heb alcohol, y partion gyda’r plant yn chwarae lan lloft a’r oedolion yn yfed yn y gegin. Ond wnes i fwynhau y sgyrsiau, a’r bwyd! Ac y bore ar ôl o’n i’n teimlo’n ffantastig, ac yn lot fwy tebygol o wneud ymarfer corff (sydd hefyd yn rhywbeth dwi’n defnyddio i reoli fy iechyd meddwl).

Erbyn y diwedd, ac achos fy mod i’n hŷn, roedd hyd yn oed 1 gwydriad o wîn yn gwneud i fi deimlo’n ych-a-fi y diwrnod ar ôl. A mae tamaid bach o ych-a-fi yn gallu bod yn trigger i fi. Os oes ffordd i fi osgol tamaid bach o ych-a-fi, a finnau wedi teimlo mor isel yn y gorffennol, mae’n rhaid i fi gymryd e. A dwi wedi bod yn ddigon dewr i wneud e o’r diwedd.

Mae alcohol yn rhan enfawr o broblemau iechyd meddwl, yn achosi nhw, yn gwaethygu nhw. A mae bod yn rhydd o hwnna’n beth arbennig iawn i fi. Hyd yn oed pan dwi mewn parti Nadolig gwaith a mae rhywun yn dweud wrtho fi ‘for goodness sake put a gin in that tonic.’ Yn amlwg does gennyn nhw ddim clem….




‘Gwella’n dechrau dod yn bosib’ – Ffion Jones

Rhybudd cynnwys – Problemau bwyta, hunanladdiad, hunan-niweidio (ond dwi’n addo bod hwn yn ddarn sy’n cynnig gobaith!)

Pan welais i bod #2019in5words yn trendio ar Twitter,  aeth fy meddwl yn syth i “totally fucked up dumpster fire”, “the government let us down” neu, fel y dywedodd Greta Thunberg mor huawdl, “our house is on fire”. Fodd bynnag, yn wahanol i’r arfer, penderfynais i fod rhywfaint yn fwy positif am y peth.

Mae 2019 wedi bod yn flwyddyn dwi’n teimlo, o’r diwedd, fy mod wedi dechrau delio â’r problemau sydd wedi bod yn dinistrio fy mywyd ers blynyddoedd. Dechreuodd y flwyddyn yn wael. Ar Ddiwrnod Calan, fe wnes i hunan-niweidio, gwneud fy hun yn sâl a bron i mi geisio lladd fy hun. Oherwydd hynny, fe wnaeth ffrind agos orfod cysylltu â fy Mam oherwydd ei bod yn bryderus am fy niogelwch a lles. Wrth edrych yn ôl, dylwn i fod wedi bod yn yr ysbyty mewn gwirionedd, ac mae’n codi ofn arna i pa mor agos oeddwn i gyflawni fy nghynlluniau. Mae’r daith araf ers un o fy nyddiau isaf wedi bod yn lafurus i ddweud y lleiaf ond ers y 363 (?? ish) diwrnod diwethaf, alla i ddweud yn onest fy mod wedi dod mor bell o’r pwynt hwnnw.

Y tro diwethaf i mi wneud fy hun yn sal oedd 1/2/2019 ac mae cyrraedd 12 mis yn dechrau teimlo o fewn cyrraedd. Er ei fod yn swnio’n cliché, un o’r pethau anoddaf dwi erioed wedi’i wneud yw gwella o bwlimia. Mae lot o waed, chwys, a dagrau wedi bod (a diffyg cyfog…) ond dwi ddim yn ofni llithro nôl i’r hen arferion mwyach. Dwi o’r diwedd wedi dod i’r pwynt lle dwi ddim yn ofni magu pwysau a cholli rheolaeth dros fy nghorff. Dwi’n credu ‘mod i bron yn barod i gael gwared ar y glorian a bod yn rhydd ohoni. Dwi o hyd yn cael meddyliau annifyr, yn ogystal â dismorffia, ond dwi’n gallu adnabod y meddyliau a’u hatal rhag fy llethu’n llwyr.

Dwi wir eisiau dweud wrthoch sut wnes i hyn, ond a dweud y gwir, dwi ddim yn gwybod. Ar ryw bwynt, byddaf mwy na thebyg yn cyflwyno post ar fy mlog yn esbonio sut a pham ddechreuodd fy mhroblemau bwyta a iechyd meddwl, ond am nawr, dwi’n bwriadu canolbwyntio ar sut dwi’n dysgu byw gyda nhw. Mae meddyginiaeth wedi bod yn rhan hollbwysig o fy ngwellhad, er dwi’n siwr y byddaf yn cyflwyno post yn y dyfodol am fy mhrofiad o’r misoedd cyntaf o gymryd meddyginiaeth seicotropig a fy nheimladau amdanynt. Yn fy achos i, roedd fy iechyd meddwl o leiaf yn rhannol yn broblem cemegol. Mae Sertraline yn bendant wedi achub fy mywyd a dwi wedi bod yn ddigon ffodus i gael meddygon teulu gwych sydd wedi cydnabod fy mhroblemau a fy helpu i’w datrys (dwi’n caru’r NHS).

Mae fy ffrindiau hefyd wedi bod yn rhan enfawr o’r ffaith fy mod wedi goroesi misoedd cyntaf y flwyddyn diwethaf – dwi wir ddim yn eu haeddu. Maen nhw wedi bod yna i wrando, i’m hannog i ofyn am gymorth proffesiynol, i gymryd y glorian oddi wrtha i a sicrhau fy mod yn ddiogel pan oeddwn wedi’n llethu â meddyliau tywyll. Dwi wir ddim yn gallu eu diolch digon. Ac yn olaf, therapi. Ie, y gair yna sy’n codi ofn. Does dim byd dwi’n casáu mwy na theimlo’n fregus ond mae CBT, cwnsela yn y brifysgol, a chwnsela profedigaeth gan y sefydliad anhygoel Cruse wedi fy ngalluogi i ddechrau datrys pethau a gwneud synnwyr o’r holl beth. Heb y ffactorau hyn i gyd, byddwn i bendant ddim yn y sefyllfa dwi ynddi nawr. Mae’n bosib na fyddwn i hyd yn oed yn fyw, ond dwi nawr yn gallu gweld sut all pethau barhau i wella.

Felly, mewn ymateb i gais Twitter i grynhoi fy mlwyddyn mewn 5 gair, fe ddywedaf bod ‘gwella’n dechrau dod yn bosib’. Dwi ddim cweit yna eto, efallai bydda i’n dibynnu ar Sertraline am flynyddoedd, ond dwi nawr yn gallu gweld dyfodol i fy hun lle dwi ddim yn sal yn feddyliol – ac o gymharu â sut oeddwn i’n teimlo flwyddyn yn ôl, mae hynny wir yn anhygoel.

Gallwch ddarllen rhagor gan Ffion ar ei blog.