Colli Dad, Colli ‘Mhen – Llinos Jones

Cwta wyth wythnos ar ôl colli dad i salwch afiach, yn 53 ifanc, dyma weld fy hun yn eistedd ar gadair ardd wyrdd mewn ystafell fyw, yng nghanol dre Caerfyrddin – yn bell o adra, yn bell o’n ffrindiau, ac yn bellach fyth o dad.  

Joban newydd, cyffrous. Pennod newydd, a chael anghofio.

Bywyd prysur.

Gwen smalio, hapus fy myd, be arall oedd merch angen?

Dal i fynd, dal i weithio, dal i fyw, a dim amser i feddwl, dim amser i grio na galaru.

Gweithio.

Gwenu.

Gwin coch.

Bwyta.

Gwenu.

Gweithio.

Gwenu.

Parhau i ddarllen

Rhannu

Unigrwydd – Efan Thomas

Y peth anodd am fyw mewn dinas fawr fel Lerpwl ydi’r ffaith bod rhaid i mi fyw ar ben fy hun. A tydi o heb fod yn help fy ‘mod i’n gorfod byw i ffwrdd o adre.

llun efan1

Ar adega’, dwi’n licio cwmni fy hun (dim i’r extent lle dwi’n troi yn reclusive hermit), ond dweud hynny, yn aml dwi’n teimlo fod bod ar ben fy hun, yn medru gwneud fi deimlo tipyn bach yn ddigalon mewn ffordd.

Y teimlad o unigrwydd.

Efo rhywun sy’n diodde’ o iselder, mae’n medru gwneud petha’n llawer gwaeth.

Dwi’n ymdopi gyda’r peth yn dda yn ddiweddar – dwi’n chwarae pêl droed bob nos Fawrth, mynd am beint gyda fy nghydweithwyr (ystod amser cinio dydd Gwener coeliwch neu beidio), ag fyddai’n treulio pob un o’m mhenwythnosa’ i adre achos, does unman debyg i adre wrth gwrs.

Ond dan mis Hydref, roedd popeth mor anodd braidd. Parhau i ddarllen

Rhannu

Byw gyda PTSD – Cris Dafis

Cyhoeddwyd y darn isod yn wreiddiol yng ngholofn Cris Dafis yng nghylchgrawn Golwg ar 15 Tachwedd 2018.

Y bore wedi i ddyn ifanc fynd i far yng Nghaliffornia yr wythnos diwethaf a saethu 12 o bobl ddiniwed yn farw, roedd yr Arlywydd Trump ar y cyfryngau yn cynnig dadansoddiad arwynebol o’r hyn oedd wedi cymell y llofrudd.

Heb gwrdd â’r dyn erioed, a heb ronyn o hyfforddiant seiciatryddol na meddygol, cyhoeddodd Trump yn dalog i’r byd mai effeithiau’r cyflwr PTSD a yrrodd y dyn i ladd.

Anhwylder straen sy’n datblygu ar ôl trawma yw PTSD, ac mae’n gyflwr sy’n bla ar fywyd llawer o gyn-aelodau’r lluoedd arfog sydd wedi gweld pethau ofnadwy wrth wasanaethu.

Ond nid milwyr yn unig sy’n dioddef. Parhau i ddarllen

Rhannu

Iechyd meddwl a’r Gymraeg – mae’n amser deffro (Gwerddon Fach)

Cloriau dau lyfr - Gyrru Drwy Storom a Rhyddhau Cranc
Dau lyfr diweddar a fu’n trafod iechyd meddwl yn Gymraeg

Sophie Ann Hughes, ymchwilydd ac ymgyrchydd ym maes iechyd meddwl, sy’n disgrifio gwaith ymchwil sy’n profi’r angen am driniaeth therapi siarad drwy famiaith. 

“Mae’n hysbys fod nifer o siaradwyr Cymraeg yn fwy cyfforddus a chartrefol yn siarad Cymraeg na Saesneg a bu ymdrechion lu ers blynyddoedd gan wahanol fudiadau i bwysleisio arwyddocâd hynny ym maes iechyd Cymru. Ond, plant ifanc a phobl hŷn wedi colli gafael ar eu hail iaith yw’r unig siaradwyr uniaith Gymraeg sydd ar ôl bellach felly nid rhyfedd fod oedolion wedi’u hanwybyddu – bron yn llwyr – ym myd polisi tan yn ddiweddar.”

Mae’r erthygl ar Gwerddon Fach yn cyflwyno canfyddiadau’r ymchwil ac yn amlygu goblygiadau pellgyrrhaeddol a pheryglus o beidio a derbyn gwasanaeth iechyd meddwl drwy gyfrwng y Gymraeg.

Cliciwch yma i ddarllen yr erthygl yn llawn.

Rhannu

Byw hefo OCD – Elis Derby

Dwi newydd droi’n 22 oed, ac yn byw yn Manceinion ers bron i 3 mis bellach. Rwyf yn gyfarwydd hefo’r strydoedd erbyn hyn, ar ôl byw ‘lawr y lôn’ yn Salford, lle bues i’n astudio cerddoriaeth yn y Brifysgol. Rwy’n dod nôl i Gymru reit gyson, i ddal fyny hefo ffrindiau, ond yn bennaf i berfformio gigs. Mae fy mywyd cymdeithasol yn reit iach- gan fy mod yn cyfarfod yn aml hefo ffrindiau o’r ddwy ochr i’r ffin.

Rŵan fy mod wedi cyflwyno fy hun, i’r rhai sydd ddim yn fy adnabod mor dda- dwi’n dioddef o OCD. I nifer, nid yw hyn yn swnio fel rhywbeth a all effeithio yn ormodol ar fywyd o ddydd i ddydd, ond mi allai gadarnhau ei fod wirioneddol yn salwch meddwl annifyr, a reit ddifrifol ar adegau- ac yn cael ei gamystyried yn ofnadwy yn yr oes bresennol. Yn aml rwy’n clywed y term “I’m a little bit OCD”, i ddisgrifio bod fymryn yn ffysi pan mae’n dod i luniau yn hongian yn gam ar waliau, er enghraifft, neu rhywun sydd ddim yn licio mymryn bach o lanast. Os mai dyma’r achos- mi fyswn innau wrth fy modd cael bod yn ‘little bit’ OCD hefyd- ond fel y rhan fwyaf o afiechydon meddyliol, dim chi sy’n dewis y raddfa. Parhau i ddarllen

Rhannu

Fi ‘di fi – Elen Jones

Mae hyn yn rywbeth does ‘na’m llawer o bobl yn ei wybod amdana i – dim ond y bobl rwy’n agos atynt sy’n ymwybodol o’r peth. Tydi o ddim fel fy mod i’n trio cadw’r peth yn gyfrinach, jyst dw i byth yn meddwl dod â’r peth fyny mewn sgwrs gan fy mod i’n trio ymddangos fel person ‘cryf’, a dio’m yn rhywbeth ma’ lot o bobl yn gyfforddus yn siarad amdano. Ond y gwirionedd ydy, nid yw iselder yn eich gwneud yn berson ‘gwan’ (er fy mod i’n teimlo fel ’na yn aml iawn).

Wel, dyma fy stori i:

Dros flwyddyn yn ôl dechreuodd popeth, pan oni’n brysur paratoi tuag at fy arholiadau TGAU ym mlwyddyn 11. Doeddwn i’m yn teimlo’n iawn, doeddwn i’m yn teimlo’n ‘normal’. Dechreuodd bopeth fynd i lawr allt, doeddwn i wir ddim yn gwybod be oedd yn mynd ymlaen. Roedd fy iselder a gorbryder wedi achosi i mi gael migranes felly roeddwn i wedi gorfod aros drosodd yn y ‘Sbyty am ychydig o nosweithiau, ond roedd popeth yn ymddangos yn iawn. Felly parhais gyda fy mywyd o ddydd i ddydd. Ar ôl dipyn, roedd hyn yn mynd yn anoddach ac anoddach, roeddwn i’n methu ysgol ar adeg ofnadwy o bwysig ond doedd ’na’m byd oni’n gallu ’neud i reoli fy hun, roeddwn i’n meddwl ’mod i’n mynd yn wallgof…. Parhau i ddarllen

Rhannu

Rheolaeth.

Image result for bipolarRheolaeth. Un gair, miliwn o wahanol ystyron. I mi, rheolaeth yw’r mecanwaith sydd yn fy helpu i ymdopi. Hyd yn oed os yw’r rheolaeth hwnnw’n ymddangos fel bod allan o reolaeth i eraill. Beth bynnag yw’r ystyr y tu ôl i’r angen am reolaeth, y ffaith mai fy newis i yw o sy’n cyfri. Mewn sefyllfaoedd ble mae popeth allan o dy reolaeth di, nid oes syndod bod yr angen i gymryd rheolaeth yn ôl yn syniad atyniadol. Ac yn fwy nag atyniadol – yn syniad caethiwus. Ydi o dal yn cael ei ystyried fel caethiwed.. os dy fod di’n teimlo gwellhad ohono? Ai math o ddibyniaeth – fel alcohol neu gyffuriau – yw hyn? Ydi o’n bosib i fod yn gaeth i ti dy hun? A pam, blynyddoedd ar ôl ‘gwella’, ydw i dal yn gaeth? Caethiwed. Un gair, miliwn o wahanol ystyron.

I’r cyhoedd cyffredin, mae bod gyda salwch sydd methu cael ei weld yn ffisegol yn anodd i’w ddeall. Os yw person gyda coes wedi’i thorri, gydag annwyd neu firws, gyda niwed neu salwch adnabyddus.. hawdd yw deall. Hawdd yw derbyn y dioddef, gan bod y person cyffredin yn deall y salwch yn barod. Ond beth os bod genti salwch sydd ddim mor adnabyddus? Beth os nad oes modd gweld dy salwch di? Sut mae disgrifio’r profiad i rywun sydd heb deimlo’r dioddef? Mae bron yn amhosib. Ond drwy godi ymwybyddiaeth ac helpu eraill i ddeall drwy drosglwyddo gwybodaeth mae posib cyrraedd pwynt ble bydd salwch anweladwy’n cael ei drin fel unrhyw salwch gweladwy. Parhau i ddarllen

Rhannu

Iselder ôl-brifysgol – Megan Elias

RHYBUDD: Mae’r blog hwn yn cynnwys gwybodaeth am hunan-niweidio a all eich atgoffa o deimladau anodd. Cysylltwch gyda’ch meddyg teulu i gael cymorth, ac os oes angen cymorth brys arnoch, cysylltwch â’r Samariaid (llinell Gymraeg: 0808 164 0123, 7pm-11pm; llinell Saesneg: 116 123, 24/7), neu’r gwasanaethau brys ar 999.

Megan Elias

Nes i ddechrau sgwennu’r blog ‘ma wyth mis yn ôl. Wyth blydi mis mae ‘di cymryd i gal y hyder i’w orffen a chyhoeddi. Mae llwyth wedi newid ers hynny, felly mi af i o’r dechrau. Dyma ddechrau fy llwybr iselder.

Dair blynedd yn ôl pan oni yn fy ail flwyddyn yn y brifysgol, dechreuais i deimlo’n rhwystredig a methu neud fy ngwaith coleg. Dywedais i wrth fy ffrind, a nath hi ddeud bod pawb yn teimlo’r un peth, a nad ydi’n rhywbeth i boeni amdano. Ond oni’n gwbod nad oedd pethau’n iawn.

Es i at gynghorydd a chael sesiwn drop in un awr gyda nhw. Dywedais i fy mhroblemau wrthyn nhw, ac ar ôl 55 munud, fe wnaeth hi ailadrodd fy mhroblemau, yn union fel oeddwn i wedi dweud wrthi, a dweud y dylwn i ddod yn ôl am fwy o sesiynau – ond byddai’n gorfod disgwyl misoedd am apwyntiad. Dim diolch, meddyliais, mi af dros hyn i gyd fy hun, ac mi eshi.

Dyna oedd diwedd y problemau am flwyddyn arall. Doeddwn i erioed wedi bod mor hapus yn fy mywyd. Fy ail flwyddyn yn y brifysgol ydi blwyddyn orau fy mywyd – ddim byd i boeni amdano, mynd allan bob nos, gneud camgymeriadau a ddim difaru ddim eiliad, ac mi oeddwn i’n dal i lwyddo yn fy ngradd. Cyn imi sylweddoli, roedd y drydedd flwyddyn rownd y gornel.

Parhau i ddarllen

Rhannu

Torri tabŵ galar. – Caryl Bryn

Caryl Bryn

Yn anffodus, mae ambell noson dw i wedi bod allan yn mwynhau fy hun ac yna’n crio wedi i ddiod alcoholig droi arnaf i – ac yna’r euogrwydd, y cywilydd, ynghyd â’r hyn dw i’n ei feddwl sy’n bwysau cymdeithasol i fod â gwên o glust i glust bob tro y mae rhywun mewn tafarn.

Ambell dro, hefyd, mae tueddiad i rai unigolion (nid fy mod yn rhoi bai arnynt gan fod pawb â’u ffordd eu hunain o ddelio â phethau) yn ceisio fy nghysuro wrth ddweud rhywbeth tebyg i “ty’d ‘wan… anghofia amdana fo a bryna’i ddrinc i chdi”. Does dim ond calon dda y tu ôl i hyn ond mae’n gallu bod yn andros o beth anodd i orfod teimlo’r ffasiwn gywilydd o fod wedi colli deigryn tra bod pawb arall yn morio canu.

Y rheswm ‘mod i’n nodi hyn ydi am fod “ty’d ‘wan… anghofia amdana fo” yn digwydd yn aml – ddim mor aml â ffrindiau’n cysuro ac yn cefnogi ta waeth beth yr amgylchiadau – ond mae’r rheiny sydd yn cysuro a chefnogi yn dueddol o fod yn mynd drwy’r un math o beth, boed yn orbryder, iselder, galar, tor-calon neu unrhywbeth ‘dan haul ac mae’n gwneud i rywun sylweddoli fod angen lleisio teimladau a rhannu profiadau… felly dyma leisio fy nheimladau a phrofiadau i a fydd, gobeithio, yn gymorth lleiaf un i unrhyw un sy’n teimlo’r un fath.

***

Roeddwn i wedi troi’n un ar hugain, wedi graddio, bod ar wyliau a symud i dŷ sdiwdant bach clud ym Mangor i ddechra’ astudio fy MA. O’n i’n codi’n hwyr yn y bore a darllen un o lyfra’ Mihangel Morgan wrth boeni am be’ o’n i am wisgo i fynd i noson Open Mic yn y Glôb a phoeni am y byd a’i broblemau – dyna o’dd fy rwtîn arferol i. Dyna o’dd fy myd bach digon bodlon i; byd o lyfrau, ffrindia a gwin coch. Parhau i ddarllen

Rhannu