Anhwylder Straen Wedi Trawma (PTSD)

ptsd1Anhwylder Straen Wedi Trawma (PTSD) yw’r enw a roddir i gasgliad o symptomau y mae rhai pobl yn eu datblygu ar ôl profi digwyddiadau trawmatig mawr. Gall y digwyddiad trawmatig fod yn achos unigol neu gall ddigwydd dros lawer o fisoedd neu flynyddoedd.

Mae llawer yn meddwl am PTSD fel rhywbeth sy’n effeithio ar bobl sydd wedi cael profiadau trawmatig tra’n gwasanaethu yn y lluoedd arfog, ond, mewn gwirionedd, gall effeithio ar unrhyw un sydd wedi cael profiad o sefyllfa drawmatig.

Gall nifer o bethau achosi’r cyflwr, er enghraifft damweiniau difrifol ar y ffordd, treisio neu gam-drin rhywiol, trais domestig, ymosodiadau corfforol, poenydio, genedigaeth drawmatig, bod yn dyst i farwolaeth dreisgar neu bron unrhyw sefyllfa arall sy’n arbennig o fygythiol neu drychinebus ac sy’n debygol o achosi i bron unrhyw un deimlo trallod.


Symptomau cyffredin

  • Ail-brofi’r digwyddiad mewn hunllefau neu ôl-fflachiau
  • Osgoi pethau neu lefydd sy’n gysylltiedig â’r digwyddiad
  • Pyliau o banig
  • Diffyg cwsg
  • Methu canolbwyntio.
  • Teimladau o euogrwydd a/neu gywilydd
  • Teimlo’n bryderus ac anniddig

Awgrymiadau i bobl â PTSD

  • Rhowch amser a lle i’ch hun i gydnabod yr hyn rydych wedi mynd drwyddo
  • Dylech osgoi bod yn hunan-feirniadol am y problemau rydych yn eu cael
  • Efallai y cewch eich temtio i ymwrthod â gweithgareddau cymdeithasol a’ch anwyliaid, ond mae’n bwysig aros yn agos at y bobl sy’n poeni amdanoch. Mae cael cefnogaeth gan bobl eraill yn hanfodol os ydych am wella o PTSD
  • Dylech osgoi defnyddio alcohol a chyffuriau i wneud i chi deimlo’n well. Er y gall y rhain wneud i chi deimlo’n well yn y tymor byr, gall achosi problemau difrifol i chi a’ch anwyliaid. Gallant hefyd waethygu eich symptomau ac amharu ar driniaeth.
  • Ceisiwch fod yn iach. Gwnewch eich gorau i fwyta deiet cytbwys ac ymarfer corff yn rheolaidd – hyd yn oed mynd am dro
  • Ceisiwch barhau â’ch arferion cyffredin cymaint â phosibl. Os byddwch yn cael trafferthion cysgu, ceisiwch gadw at amser rheolaidd pan fyddwch yn deffro ac yn codi, a cheisiwch osgoi diodydd â chaffein ar ôl 4pm
  • Anelwch at gyflawni nodau bach bob dydd a heriau i wynebu’r pethau rydych yn eu hosgoi
  • Cofiwch y cryfderau sydd gennych. Mae’n bwysig atgoffa eich hun bod gennych gryfderau a sgiliau ymdopi sy’n gallu eich tywys drwy’r cyfnodau anodd
  • Peidiwch â bod ofn gofyn am help. Trafodwch eich problemau â rhywun y gallwch ymddiried ynddo. Trefnwch apwyntiad i weld eich meddyg teulu. Mae amrywiaeth o driniaethau a all eich helpu.

Awgrymiadau i bartneriaid, teuluoedd a gofalwyr

  • Ceisiwch fod yn amyneddgar a dangos dealltwriaeth gyda’r unigolyn sydd â PTSD
  • Dylech osgoi bod yn feirniadol o’r ffordd y mae’r unigolyn yn ymdopi – cofiwch eu bod wedi cael profiadau hynod ofidus
  • Ceisiwch beidio â chymryd symptomau fel diffrwythder emosiynol, dicter, a’r unigolyn yn mynd i’w gragen i galon. Os bydd yr unigolyn sydd â PTSD i’w weld â’i feddwl ymhell, yn anniddig, neu’n ddieithr, cofiwch efallai nad yw hynny’n ddim byd i’w wneud â chi a’ch perthynas
  • Peidiwch â rhoi pwysau ar yr unigolyn sydd â PTSD i siarad am eu profiad, ond rhowch amser a lle iddynt siarad amdano os byddant eisiau gwneud hynny
  • Mae pobl sydd â PTSD weithiau’n teimlo’n anobeithiol neu’n gywilyddus am y ffordd maent yn ymdopi â’r cyflwr. Ceisiwch helpu’r unigolyn i adnabod eu cryfderau a’u rhinweddau cadarnhaol
  • Ceisiwch annog y dioddefwr i sefydlu arferion; mae hyn yn helpu i adfer peth trefn a rheolaeth yn ei fywyd
  • Helpwch y dioddefwr i ddechrau cyflawni nodau bach bob dydd a chydnabod pob llwyddiant
  • Os nad ydynt wedi’i wneud eisoes, ceisiwch eu hannog i gael help proffesiynol. Mae siarad gyda’ch meddyg teulu yn fan dechrau da

Triniaethau ar gyfer PTSD

Therapïau seicolegol yw’r triniaethau mwyaf effeithiol ar gyfer PTSD. Yn benodol, mae tystiolaeth dda bod dau fath o driniaeth seicolegol sy’n canolbwyntio ar y digwyddiad trawmatig, sef Therapi Ymddygiad Gwybyddol â Ffocws ar Drawma (TFCBT) a Dadsensiteiddio ac Ailbrosesu Symudiadau’r Llygaid (EMDR) yn effeithiol.

Mae’r term TFCBT yn cwmpasu nifer o ffurfiau o Therapi Ymddygiad Gwybyddol (CBT). Yn fras, mae’r triniaethau hyn yn helpu’r dioddefwr i ddod wyneb yn wyneb â’u hatgofion trawmatig yn aml drwy siarad ac ysgrifennu am y digwyddiad. Mae TFCBT yn helpu unigolion i adnabod a herio teimladau a meddyliau negyddol, gan gynnwys syniadau sy’n ymwneud â theimladau o euogrwydd a chywilydd. Gall y driniaeth hefyd gynnwys mynd yn ôl i wneud gweithgareddau a a gafodd eu hosgoi sydd wedi achosi ofn am eu bod yn gysylltiedig mewn rhyw ffordd â’r trawma.

Gall technegau EMDR helpu pobl sydd â PTSD i wynebu eu hatgofion trawmatig. Gofynnir i’r unigolyn ganolbwyntio ar atgofion, meddyliau, teimladau ac ymdeimladau sy’n gysylltiedig â’r trawma, tra hefyd yn canolbwyntio ar rywbeth arall ar yr un pryd. Fel arfer, mae’r ffocws arall ar ddilyn symudiadau bys y therapydd.

Defnyddir triniaethau eraill weithiau er enghraifft meddyginiaeth a thechnegau rheoli straen i drin PTSD a gallant fod o gymorth, ond ymddengys nad yw’r rhain wedi bod mor effeithiol â TFCBT ac EMDR.


Cael help

Os ydych yn meddwl bod gennych PTSD dylech fynd i weld eich meddyg teulu yn gyntaf a fydd yn cynnal asesiad cychwynnol.

Yn dibynnu ar beth a ddaw o hynny, bydd eich meddyg teulu yn penderfynu p’un a oes angen eich cyfeirio at weithiwr gofal iechyd meddwl sylfaenol, eich Tîm Iechyd Meddwl Cymunedol (TIMC) neu wasanaeth arall, yn dibynnu ar eich anghenion.

Os cewch eich cyfeirio at eich TIMC lleol byddwch yn cael asesiad arall, mwy manwl, ac efallai y byddwch wedyn yn cael eich cyfeirio at wasanaeth straen wedi trawma arbenigol neu’n cael help gan y tîm.

(testun NCMH)


Mwy o wybodaeth


Myfyrdodau Perthnasol

“Fel canlyniad o’r trais hwnnw, dwi’n dioddef ag Anhwylder Straen Wedi Trawma, neu PTSD. Rhan o’r salwch yw bod pethau penodol yn gallu tanio ôl-fflachiadau. I mi, mae synau neu sefyllfaoedd penodol yn gallu achosi’r ôl-fflachiadau hyn, sy’n gwneud i mi brofi’r emosiynau roeddwn i’n teimlo yn ystod y trawma. Ambell waith, mae hyd yn oed gweld y gair rape mewn erthygl neu ei glywed ar y newyddion yn gallu sbarduno pwl o banig” (darllen rhagor)

“Os ydych yn dioddef o PTSD, credwch chi fi, nid dyma yw diwedd eich bywyd. Nid yw’n eich diffinio. Nid yw’n gwneud unrhyw beth ond dangos eich bod wedi goroesi rhywbeth erchyll. Rydych chi’n haeddu gwybod eich bod yn gryf, yn werthfawr ac yn haeddu hapusrwydd a phob llwyddiant yn eich bywyd. Byddwch yn cyflawni pethau sy’n ymddangos yn amhosibl i chi. Byddwch yn gwireddu eich breuddwydion. Byddwch yn caru, yn chwerthin, yn crio. Nid yw hyn wedi dinistrio fy mywyd, ac ni fydd yn dinistrio eich bywyd chi chwaith.” (darllen rhagor)


Newyddion


Dolenni eraill

Rhannu